Buổi sáng ở nhiều công viên, sân nhà văn hoá, hiên nhà, hình ảnh quen thuộc là vài bác đã nghỉ hưu ngồi quanh bàn cờ tướng, chén trà bên cạnh, người chơi người xem rôm rả. Với nhiều người cao tuổi, cờ tướng không chỉ là trò chơi: đó là lý do để ra khỏi nhà mỗi sáng, để gặp bạn, để đầu óc luôn bận rộn với những điều thú vị.
Bài này dành cho người cao tuổi muốn chơi cờ tướng đều đặn hơn, và cho con cháu muốn giúp ông bà có thú vui lành mạnh — hoặc muốn gần ông bà hơn qua ván cờ.
Cờ tướng mang lại gì cho người cao tuổi
Không cần những con số nghiên cứu to tát, người chơi cờ lâu năm đều thấy:
- Có bạn, có chuyện để nói. Ván cờ là cái cớ tự nhiên để gặp gỡ. Chuyện cờ dẫn sang chuyện nhà, chuyện xóm.
- Có nếp sinh hoạt. Hẹn nhau giờ cố định mỗi ngày giúp giữ nhịp sống đều đặn.
- Đầu óc luôn hoạt động. Tính nước, nhớ thế cờ, nghĩ kế hoạch — một kiểu "tập thể dục" nhẹ nhàng cho trí óc.
- Niềm vui và sự tôn trọng. Người chơi giỏi được nể trọng, người thích hướng dẫn có người nghe.
Cờ tướng không phải thuốc chữa bệnh, và không nên kỳ vọng như vậy. Nhưng một thú vui gắn với bạn bè và nếp sinh hoạt đều đặn là điều quý ở mọi lứa tuổi.
Chơi thế nào cho khoẻ
Chọn giờ hợp lý
- Buổi sáng thường là giờ đẹp nhất: mát mẻ, tỉnh táo.
- Tránh chơi quá trưa ngoài trời nắng, và tránh chơi quá khuya.
- Không ngồi liền nhiều tiếng. Sau mỗi một hai ván, đứng dậy đi lại, vươn vai.
Chỗ ngồi
- Ghế có tựa lưng, vừa tầm bàn cờ, không phải cúi gập người.
- Ánh sáng đủ để nhìn rõ chữ trên quân cờ. Với người mắt kém, bàn cờ và quân cờ cỡ lớn giúp rất nhiều.
- Nơi thoáng mát, không khói thuốc.
Giữ tinh thần vui
- Chơi để vui, không chơi ăn tiền. Tiền bạc làm ván cờ căng thẳng và dễ mất lòng nhau.
- Thắng thua là chuyện thường. Người chơi lâu năm hiểu điều này hơn ai hết.
- Tránh những tranh luận gay gắt về một nước đi — bàn cờ là để vui.
Tìm bạn cờ
- Câu lạc bộ người cao tuổi, hội hưu trí thường có nhóm cờ sinh hoạt đều.
- Nhà văn hoá phường, xã hay có góc cờ buổi sáng hoặc tối.
- Hàng xóm, bạn cũ — đôi khi chỉ cần một lời rủ.
- Tự lập nhóm nhỏ: xem lập câu lạc bộ cờ tướng ở khu phố.
Với những ai ở xa bạn bè hoặc đi lại khó khăn, chơi cờ trên điện thoại hoặc máy tính bảng là lựa chọn tốt.
Chơi cờ tướng trên điện thoại, máy tính bảng
Nhiều người cao tuổi ngại công nghệ, nhưng chơi cờ trên thiết bị thật ra khá đơn giản, và con cháu có thể giúp cài đặt ban đầu:
- Chơi với máy: chọn mức dễ trước, rồi tăng dần. Trang chơi cờ tướng với máy chạy ngay trên trình duyệt, không cần cài ứng dụng, không cần tài khoản.
- Chơi với con cháu ở xa: dùng chơi online, tạo link mời và gửi qua tin nhắn. Người nhận bấm vào link là vào ván.
- Màn hình lớn dễ nhìn hơn: máy tính bảng thường thoải mái hơn điện thoại.
- Giới hạn thời gian nhìn màn hình, nghỉ mắt đều đặn.
Mẹo cho con cháu khi hướng dẫn: ngồi cạnh, để ông bà tự bấm; ghi ra giấy vài bước đơn giản; đừng làm hộ.
Con cháu cùng tham gia: ván cờ nối các thế hệ
Với nhiều gia đình, bàn cờ tướng là nơi ông và cháu gần nhau nhất. Một vài gợi ý:
Nhờ ông bà dạy cờ
Trẻ học cờ từ ông bà học được nhiều hơn cờ: cách ngồi, cách chờ đợi, cách thua không khóc. Ông bà cũng rất vui khi được "làm thầy". Con cháu hãy khuyến khích điều này, dù ông bà dạy theo kiểu dân gian chứ không bài bản.
Chơi đều đặn, dù ngắn
Mười lăm phút mỗi tối có giá trị hơn một buổi dài mỗi tháng. Một ván cờ sau bữa cơm là thói quen dễ giữ.
Chơi online khi ở xa
Con cháu đi học, đi làm xa có thể hẹn ông bà một ván online mỗi tuần. Ván cờ cho cả hai bên lý do để gọi nhau, và câu chuyện không chỉ quanh quẩn "ăn cơm chưa".
Lắng nghe chuyện cờ của ông bà
Nhiều người cao tuổi có cả kho chuyện về những trận cờ xưa, những người bạn cờ, những thế cờ nổi tiếng trong xóm. Hỏi và lắng nghe là cách thể hiện sự quan tâm rất tự nhiên.
Khi ông bà muốn học thêm, đánh giải
Nhiều người cao tuổi chơi rất giỏi và muốn thử sức ở giải phong trào. Một số giải có bảng dành cho người cao tuổi hoặc bảng mở cho mọi lứa tuổi. Hỏi câu lạc bộ, nhà văn hoá hoặc hội cờ địa phương về lịch giải. Con cháu có thể giúp tìm thông tin, đưa đón và cổ vũ.
Nếu muốn học bài bản hơn — tàn cuộc, khai cuộc — sách cờ và các bài viết cờ tướng là nguồn tốt. Xem các bài về lộ trình học cờ tướng.
Những điều nên để ý
- Sức khoẻ trước hết: nếu có bệnh về tim mạch, huyết áp, tránh những ván quá căng thẳng hoặc quá dài, đặc biệt ngoài trời nắng.
- Uống đủ nước, nhất là khi chơi buổi trưa hoặc mùa nóng.
- Đi lại an toàn tới chỗ chơi cờ, nhất là buổi tối.
- Cảnh giác chơi ăn tiền ở những nơi lạ — dễ phát sinh mâu thuẫn và rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi mới học cờ tướng có muộn không?
Không bao giờ muộn. Luật cờ tướng học được trong một buổi, và niềm vui với ván cờ đến rất nhanh. Chơi với máy ở mức dễ là cách bắt đầu không áp lực.
Mắt kém có chơi cờ tướng được không?
Được. Dùng bàn cờ và quân cờ cỡ lớn, ngồi nơi đủ sáng, hoặc chơi trên máy tính bảng có thể phóng to.
Có nên để ông bà chơi cờ trên điện thoại cả ngày không?
Không nên. Chơi trên thiết bị vừa phải, xen với chơi trực tiếp cùng bạn bè, vận động và nghỉ mắt.
Làm sao để ông bà có bạn cờ khi mới chuyển nhà?
Hỏi nhà văn hoá, hội người cao tuổi ở nơi mới; dạo quanh công viên buổi sáng; hoặc con cháu giúp kết nối qua nhóm cư dân.
Ông bà dạy cháu theo kiểu dân gian có sai không?
Phần lớn kinh nghiệm dân gian rất quý. Nếu có luật nào khác luật chuẩn, cả nhà có thể cùng tra lại luật cờ tướng — biến đó thành một buổi học chung vui vẻ.
