Ngồi xem con chơi cờ nghe đơn giản, nhưng thật ra là một việc cần học. Nhiều phụ huynh — vì quá thương con, quá sốt ruột — vô tình làm con căng thẳng hơn, hoặc làm hỏng niềm vui của con với ván cờ. Một cái nhíu mày, một tiếng thở dài, một câu "sao con đi thế!" có thể làm con nhớ lâu hơn cả ván cờ.
Bài này gợi ý cách xem con chơi ở ba bối cảnh: ở nhà, ở câu lạc bộ hoặc lớp học, và ở giải.
Nguyên tắc chung: ván cờ là của con
Điều quan trọng nhất cần nhớ: ván cờ là của con, không phải của bố mẹ. Con quyết định từng nước, con chịu trách nhiệm với kết quả, con học từ những sai lầm của mình. Bố mẹ ở đó để cho con biết mình được quan tâm, không phải để điều khiển.
Xem con chơi ở nhà
Ở nhà là nơi thoải mái nhất, bố mẹ có thể tương tác nhiều hơn — nhưng vẫn cần giữ chừng mực.
Nên làm
- Ngồi gần, tỏ ra hứng thú. Con rất vui khi thấy bố mẹ để ý.
- Hỏi sau ván, không hỏi giữa ván. "Lúc nãy con nghĩ gì khi đi con Mã đó?"
- Khen những khoảnh khắc cụ thể: "Bố thấy con suy nghĩ rất lâu trước nước đó", "Con bình tĩnh ghê khi bị chiếu".
Nên tránh
- Nhắc nước khi con đang chơi với người khác — kể cả với anh chị em trong nhà. Nó làm con mất cơ hội tự nghĩ và làm đối thủ khó chịu.
- Bình luận ồn ào mỗi khi có quân bị ăn.
- Chê trước mặt người khác.
Nếu con đang chơi với máy và hỏi bố mẹ, có thể gợi ý bằng câu hỏi thay vì chỉ thẳng: "Con xem quân nào của con đang bị đe doạ?"
Xem con ở câu lạc bộ hoặc lớp học
Ở đây con có thầy, có bạn, có nếp sinh hoạt riêng. Vai trò của bố mẹ nhỏ lại:
- Giữ khoảng cách. Ngồi ở khu vực phụ huynh, không đứng sát bàn.
- Không can thiệp vào tranh chấp giữa con và bạn — để thầy xử lý.
- Không bàn tán về trình độ các bạn khác trong lúc các con đang chơi.
- Chào thầy, hỏi thăm ngắn gọn sau buổi học nếu cần.
Nhiều lớp học thậm chí đề nghị phụ huynh không ngồi trong phòng, vì trẻ tập trung hơn khi không có bố mẹ. Hãy tôn trọng điều này.
Xem con ở giải
Giải là nơi con căng thẳng nhất, và cũng là nơi phụ huynh dễ mắc lỗi nhất.
Trước ván
- Giữ bình tĩnh. Con cảm nhận lo lắng của bố mẹ rất rõ.
- Nói những câu đơn giản: "Chơi vui nhé", "Cứ bình tĩnh nghĩ như ở nhà".
- Không dặn dò chiến thuật phút chót — con không nhớ được mà còn rối thêm.
- Không nhắc tới kết quả: tránh "cố thắng ván này nhé", "ván này quan trọng lắm".
Trong ván
- Tuân theo quy định của ban tổ chức về khu vực phụ huynh. Thường phụ huynh không được đứng gần bàn.
- Không ra hiệu, không nhìn chăm chăm vào con từ xa.
- Nếu phải ở gần, giữ nét mặt bình thản — không nhăn nhó khi con đi nước dở, không mừng rỡ khi con ăn quân.
Sau ván
Đây là khoảnh khắc quan trọng nhất. Con vừa bước ra khỏi phòng thi, có thể vui, có thể buồn, có thể khóc.
- Câu đầu tiên nên là một cái ôm, hoặc "Con có mệt không? Uống nước đi."
- Không hỏi ngay "thắng hay thua?" — nhìn mặt con là biết, và con sẽ tự kể khi sẵn sàng.
- Nếu con thua: công nhận cảm xúc — "Thua buồn thật, mẹ hiểu". Đừng vội phân tích.
- Nếu con thắng: vui cùng con, khen sự cố gắng — "Con kiên nhẫn quá".
- Để việc xem lại ván cho sau, khi con đã bình tĩnh, tốt nhất cùng thầy.
Xem thêm khen con đúng chỗ.
Nói gì sau ván cờ
Một vài câu gợi ý có tác dụng tốt:
- "Con thích nhất nước nào trong ván đó?"
- "Có chỗ nào con thấy khó không?"
- "Nếu chơi lại, con muốn thử gì khác?"
- "Bố thấy con suy nghĩ rất kỹ ở giữa ván."
Và những câu nên tránh:
- "Sao con đi ngu thế!"
- "Bạn đó yếu hơn con mà sao con thua?"
- "Tốn tiền học mà vẫn thua."
- "Lần sau không thắng thì khỏi đi."
Những câu này không giúp con chơi tốt hơn, chỉ làm con sợ cờ.
Khi bố mẹ biết chơi cờ
Phụ huynh biết chơi, nhất là chơi giỏi, thường khó kìm nén nhất — thấy con đi nước dở là muốn nói ngay. Hãy nhớ:
- Con cần tự mắc lỗi để học. Nước dở hôm nay là bài học ngày mai.
- Để phần phân tích chuyên môn cho thầy, trừ khi con hỏi.
- Nếu muốn xem lại ván cùng con, hãy để con dẫn dắt: "Con kể mẹ nghe ván này đi."
Một buổi chiều ở giải thiếu nhi
Con vào phòng thi, mẹ ngồi ở khu vực phụ huynh, cầm chai nước và cuốn sách. Ván đầu con thua, ra ngoài mặt buồn. Mẹ đưa nước, ôm vai con, không hỏi gì. Mười phút sau con tự kể: "Con để mất Xe vì không thấy con Pháo." Mẹ chỉ nói: "Ừ, con thấy ra rồi đấy, ván sau để ý nhé." Ván thứ hai con hoà, ván thứ ba con thắng. Trên đường về, hai mẹ con nói về con Pháo "ẩn" ở ván đầu nhiều hơn về ván thắng. Đó là một buổi đi giải trọn vẹn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi xem con thi đấu mọi giải không?
Tuỳ con. Có trẻ thích có bố mẹ ở đó, có trẻ căng thẳng hơn khi bị nhìn. Hỏi con và tôn trọng mong muốn của con.
Con chơi dở trước mặt nhiều người, bố mẹ xấu hổ thì sao?
Hãy nhớ ván cờ là của con, không phải thước đo của bố mẹ. Mọi người chơi cờ đều từng chơi dở. Thái độ bình tĩnh của bố mẹ là điều người khác nhớ, không phải ván thua của con.
Con xin bố mẹ đừng đứng xem thì có nên buồn không?
Không nên. Nhiều trẻ tập trung tốt hơn khi không có người thân nhìn. Đó là dấu hiệu con đang trưởng thành.
Thấy đối thủ của con gian lận thì làm gì?
Không tự can thiệp. Báo trọng tài hoặc ban tổ chức một cách bình tĩnh, và để họ xử lý theo luật.
Con thua xong khóc nức nở thì làm sao?
Ôm con, để con khóc. Không nói "có gì đâu mà khóc". Khi con bình tĩnh, nói rằng ai chơi cờ cũng thua, và hỏi con có muốn xem lại ván không.
