Không gì làm câu lạc bộ cờ tướng sôi động bằng một giải nội bộ. Người chơi có mục tiêu để luyện, người mới có dịp gặp nhiều đối thủ, và cả nhóm có chuyện để kể suốt mấy tuần sau. Nhưng giải tổ chức vội thì dễ thành cãi vã: xếp cặp không công bằng, luật không rõ, ván kéo tới khuya.
Bài này là hướng dẫn thực hành cho người phụ trách câu lạc bộ, áp dụng được cho nhóm từ sáu tới khoảng ba mươi người.
Bước 1: Quyết định quy mô và thời gian
Trả lời trước ba câu:
- Bao nhiêu người tham gia? Chốt danh sách trước ngày giải.
- Tổ chức trong một buổi hay nhiều buổi? Giải một buổi thì dùng nhịp giờ ngắn; giải trải nhiều tuần thì có thể chơi ván dài hơn, mỗi buổi một vòng.
- Mục đích là gì? Vui vẻ gắn kết, hay luyện thi đấu nghiêm túc? Mục đích quyết định mức độ chặt chẽ của luật.
Bước 2: Chọn thể thức
Vòng tròn
Mỗi người gặp tất cả những người còn lại một lần. Công bằng nhất, nhưng số ván tăng nhanh: 6 người cần 5 vòng, 10 người cần 9 vòng.
Hợp với: nhóm nhỏ, dưới khoảng mười người, hoặc giải trải dài nhiều buổi.
Hệ Thuỵ Sĩ
Không ai gặp tất cả mọi người. Mỗi vòng, người có điểm bằng hoặc gần nhau được xếp gặp nhau; không ai gặp một đối thủ hai lần. Sau vài vòng, người mạnh tự nổi lên trên.
Hợp với: nhóm đông, muốn gói giải trong ít vòng. Số vòng thường chọn vừa đủ để phân định người đứng đầu, với vài chục người thì năm tới bảy vòng là phổ biến.
Xếp cặp hệ Thuỵ Sĩ bằng tay hơi rắc rối; có thể dùng phần mềm xếp cặp miễn phí hoặc bảng tính. Nguyên tắc cơ bản: cùng điểm gặp nhau, không gặp lại, cố gắng cân bằng số ván cầm Đỏ và cầm Đen cho mỗi người.
Loại trực tiếp
Thua là bị loại. Nhanh, kịch tính, nhưng không khuyến khích cho giải nội bộ: một nửa số người chỉ chơi đúng một ván rồi ngồi xem, rất mất vui, nhất là với người mới.
Chia bảng theo trình độ
Nếu câu lạc bộ có khoảng cách trình độ lớn, chia bảng mạnh và bảng phong trào, hoặc bảng người lớn và bảng thiếu nhi. Mỗi bảng có giải riêng.
Bước 3: Chọn nhịp giờ
- Giải một buổi tối: mỗi bên khoảng mười lăm phút, hoặc có thêm vài giây cộng mỗi nước nếu đồng hồ hỗ trợ.
- Giải nhiều buổi, mỗi buổi một vòng: có thể dài hơn, tuỳ thời gian sinh hoạt.
- Không có đồng hồ: đặt giới hạn thời gian cho cả ván, hết giờ thì trọng tài xử lý theo cách đã thống nhất trước (ví dụ đếm quân, hoặc xử hoà). Cách này kém chính xác, nên cố gắng có đồng hồ.
Bước 4: Thống nhất luật trước giải
Đây là bước chống cãi nhau. Viết ra và đọc cho mọi người trước vòng một:
- Chạm quân phải đi? Chạm quân của đối thủ có phải ăn không?
- Đi xong buông tay là xong nước.
- Bấm đồng hồ bằng tay đã đi quân.
- Chiếu dai, đuổi dai xử lý thế nào? Với giải phong trào, có thể dùng quy tắc đơn giản: bên chiếu dai hoặc đuổi dai liên tục phải đổi nước; nếu không đổi, trọng tài xử thua. Nếu câu lạc bộ muốn dùng luật chi tiết, hãy tham khảo luật thi đấu hiện hành của liên đoàn.
- Hết nước đi là thua, đúng luật cờ tướng.
- Tính điểm: thắng 1, hoà nửa điểm, thua 0.
- Xếp hạng khi bằng điểm: chọn trước tiêu chí phụ, ví dụ kết quả giữa hai người, hoặc tổng điểm của các đối thủ đã gặp.
Bước 5: Chọn trọng tài
Giải nội bộ không cần trọng tài chuyên nghiệp, nhưng cần một người không đánh để:
- Xếp cặp mỗi vòng.
- Ghi kết quả.
- Xử lý tranh chấp theo luật đã thống nhất.
Nếu mọi người đều muốn đánh, có thể luân phiên: người đã bị loại khỏi nhóm dẫn đầu làm trọng tài vòng sau. Quan trọng là quyết định của trọng tài là cuối cùng — đã thống nhất từ trước.
Bước 6: Chuẩn bị vật dụng
- Đủ bàn cờ, quân cờ, đồng hồ cho số cặp đấu.
- Bảng kết quả dán tường hoặc bảng tính trên máy.
- Biên bản ghi ván nếu muốn người chơi tập ghi nước.
- Nước uống, và một chút bánh kẹo — giải nội bộ vui nhất khi giống một buổi liên hoan nhỏ.
Bước 7: Giải thưởng
- Giải thưởng tượng trưng là đủ: cúp nhỏ, bộ cờ đẹp, sách cờ.
- Có thể thêm giải phụ: ván đẹp nhất, người tiến bộ nhất, người chơi cao tuổi nhất, người mới xuất sắc. Giải phụ giúp nhiều người được ghi nhận hơn.
- Không dùng tiền mặt làm giải thưởng lớn, tránh biến không khí thành cá cược.
Bước 8: Sau giải
- Công bố kết quả và cảm ơn mọi người.
- Xem lại vài ván hay nhất ở buổi sinh hoạt tiếp theo.
- Hỏi ý kiến về thể thức, nhịp giờ, để lần sau tốt hơn.
Với giải có trẻ em
- Bảng thiếu nhi riêng, nhịp giờ ngắn, không quá nhiều vòng.
- Ai tham gia cũng có giấy khen hoặc quà nhỏ; tránh để trẻ ra về tay trắng.
- Không công bố bảng xếp hạng chi tiết cho trẻ nhỏ; chỉ vinh danh vài giải và khen ngợi tinh thần.
- Phụ huynh không đứng sát bàn cờ, không nhắc nước.
Câu hỏi thường gặp
Câu lạc bộ ít người có tổ chức giải được không?
Được. Với bốn tới tám người, thể thức vòng tròn là hợp nhất. Có thể đánh hai lượt, mỗi cặp gặp nhau hai lần đổi màu quân.
Có cần phần mềm để xếp cặp hệ Thuỵ Sĩ không?
Không bắt buộc, nhưng giúp tiết kiệm thời gian và tránh sai sót khi đông người. Với vài vòng và ít người, xếp tay bằng bảng tính vẫn ổn.
Xử lý chiếu dai thế nào ở giải nội bộ?
Thống nhất trước một quy tắc đơn giản, ví dụ bên chiếu dai liên tục phải đổi nước sau một số lần lặp; không đổi thì trọng tài xử thua. Nếu muốn chặt chẽ, dùng luật thi đấu hiện hành của liên đoàn.
Người mới có nên tham gia giải nội bộ không?
Nên. Giải nội bộ là nơi học thi đấu an toàn nhất. Hãy có bảng phong trào hoặc giải phụ để người mới cũng có mục tiêu.
Giải nội bộ nên tổ chức bao lâu một lần?
Mỗi quý một lần là nhịp vừa phải. Quá dày thì mệt, quá thưa thì mất hứng.
