Nhiều người lớn muốn học cờ tướng nhưng ngại: "Giờ mới học thì muộn rồi", "Trẻ con học nhanh hơn". Thực tế, người lớn có những lợi thế riêng khi học cờ, và nếu học đúng cách, có thể tiến bộ rất nhanh trong vài tháng đầu.
Bài này đưa ra một lộ trình sáu tháng phù hợp với người đi làm, cùng những cái bẫy người lớn hay mắc khi học cờ.
Lợi thế của người lớn khi học cờ
Tự đọc và tự học được
Người lớn có thể đọc sách, xem bài giảng, tự nghiên cứu một thế cờ mà không cần ai kèm. Đây là lợi thế rất lớn.
Biết tự xem lại ván
Người lớn có thể ngồi xuống sau một ván thua, bình tĩnh tìm xem mình sai ở đâu. Trẻ nhỏ thường cần người lớn giúp việc này.
Biết đặt mục tiêu
"Tháng này mình sẽ học chắc hai mẫu chiếu bí và không để mất Xe miễn phí" — người lớn đặt và theo đuổi mục tiêu như vậy dễ hơn.
Kiên nhẫn với giai đoạn khó
Người lớn hiểu rằng tiến bộ cần thời gian và không nản ngay khi thua vài ván.
Những bất lợi cần biết
- Ít thời gian: công việc, gia đình chiếm phần lớn thời gian.
- Sợ thua, sợ mất mặt: nhiều người lớn ngại chơi với người lạ vì sợ thua trẻ con hay người trẻ hơn.
- Học quá nhiều lý thuyết: đọc rất nhiều nhưng chơi ít.
Lộ trình sáu tháng cho người đi làm
Giả định người học dành khoảng ba mươi phút mỗi ngày vào các ngày trong tuần và nhiều hơn một chút vào cuối tuần.
Tháng 1: Nền tảng
- Học chắc luật, cách ghi nước kiểu Việt Nam.
- Chiếu hết cơ bản bằng Xe, Xe và Pháo, Xe và Mã.
- Chơi mỗi ngày một ván ngắn với máy ở mức vừa sức.
Mục tiêu: không còn đi sai luật, kết thúc được ván khi hơn nhiều quân.
Tháng 2: Giữ quân
- Thói quen kiểm tra đe doạ trước mỗi nước.
- Giá trị quân và cách đổi quân.
- Nguyên tắc ra quân ở đầu ván.
Mục tiêu: hầu hết các ván thua không còn vì mất quân miễn phí.
Tháng 3: Chiến thuật
- Mười đến mười lăm phút bài tập chiến thuật mỗi ngày.
- Nhận ra các đòn phổ biến: bắt đôi bằng Mã, ghim bằng Xe Pháo, chiếu kết hợp ăn quân.
- Bắt đầu chơi với người thật, qua câu lạc bộ hoặc chơi online.
Tháng 4: Khai cuộc có chọn lọc
- Chọn một thế khai cuộc khi cầm Đỏ, ví dụ Pháo đầu.
- Chọn một cách đáp khi cầm Đen, ví dụ Bình phong Mã hoặc một thế phản công.
- Hiểu ý tưởng, không học thuộc quá sâu.
Tháng 5: Trung cuộc và tàn cuộc
- Học cách lập kế hoạch đơn giản ở trung cuộc.
- Tàn cuộc cơ bản: khi nào thắng, khi nào chỉ hoà.
- Luyện chuyển từ trung cuộc sang tàn cuộc khi đang hơn quân.
Tháng 6: Tổng hợp và thử thách
- Chơi nhiều ván với người thật, có đồng hồ.
- Xem lại ván thua kỹ, ghi sổ lỗi.
- Cân nhắc tham gia một giải giao hữu hoặc giải nội bộ câu lạc bộ nếu muốn.
Những cái bẫy người lớn hay mắc
Đọc nhiều, chơi ít
Đọc mười chương sách khai cuộc mà chỉ chơi vài ván mỗi tuần là cách tiến bộ chậm nhất. Hãy giữ tỉ lệ chơi nhiều hơn đọc, ít nhất trong sáu tháng đầu.
Chỉ chơi cờ nhanh
Cờ nhanh vui và tiện với người bận, nhưng chơi quá nhanh khiến ta không kịp nghĩ và lặp lại lỗi cũ. Nên có ít nhất vài ván chậm mỗi tuần.
Không xem lại ván thua
Thua xong chơi ván khác ngay là thói quen phổ biến. Dành năm phút xem lại mỗi ván thua giúp tiến bộ nhanh hơn nhiều so với chơi thêm năm ván.
So sánh với người học từ nhỏ
Người học từ nhỏ đã có hàng nghìn ván kinh nghiệm. So sánh với họ chỉ làm nản lòng. Hãy so sánh với chính mình của tháng trước.
Tận dụng những khoảng thời gian ngắn
Người đi làm hiếm khi có một giờ liền để ngồi trước bàn cờ. Nhưng có rất nhiều khoảng thời gian ngắn trong ngày có thể dùng được:
- Mười phút buổi sáng: hai ba bài tập chiến thuật trước khi đi làm, khi đầu óc còn tỉnh.
- Giờ nghỉ trưa: một ván nhanh với máy hoặc với bạn online.
- Trên đường về nếu không phải lái xe: đọc một bài ngắn về khai cuộc hoặc tàn cuộc.
- Buổi tối: một ván chậm hơn và năm phút xem lại.
Gộp lại, những khoảng ngắn này đủ cho lộ trình sáu tháng ở trên. Điều quan trọng là biến việc học cờ thành một thói quen nhỏ mỗi ngày thay vì một dự án lớn phải sắp xếp thời gian riêng.
Học ở đâu
- Tự học với tài liệu, máy và chơi online: linh hoạt nhất, phù hợp giai đoạn đầu.
- Câu lạc bộ: nơi tốt nhất để có bạn cờ ngang sức và không khí vui.
- Lớp dành cho người lớn: có giáo trình, có thầy xem lại ván.
- Kèm riêng: khi có mục tiêu cụ thể và muốn tiến bộ nhanh ở một mảng.
Xem bài học nhóm hay kèm riêng để cân nhắc kỹ hơn, và bài tự học cờ tướng nếu bạn muốn tự đi con đường này.
Câu hỏi thường gặp
Bốn mươi, năm mươi tuổi mới học cờ tướng có được không?
Hoàn toàn được. Cờ tướng là môn chơi được ở mọi độ tuổi, và nhiều người bắt đầu khi đã nghỉ hưu vẫn chơi rất vui, có nhiều bạn cờ. Tiến bộ phụ thuộc vào cách học hơn là tuổi bắt đầu.
Mỗi ngày chỉ có mười lăm phút thì có học được không?
Được, miễn là đều đặn. Mười lăm phút mỗi ngày tốt hơn hai giờ mỗi tuần một lần. Có thể dành thời gian đó cho một ván ngắn hoặc vài bài tập chiến thuật.
Có nên chơi với trẻ con để luyện không?
Có. Nhiều trẻ học cờ bài bản chơi rất tốt, và đó là đối thủ tuyệt vời để luyện. Hãy xem đó là cơ hội học hỏi, không phải chuyện thể diện.
Người lớn có cần học cách ghi nước không?
Rất nên. Ghi nước giúp xem lại ván, đọc tài liệu và trao đổi với người khác. Cách ghi kiểu Việt Nam khá đơn giản, chỉ cần vài ngày để quen.
