Nhiều người học cờ tướng, sau một thời gian, bắt đầu tự hỏi: mình có đi đánh giải được không? Và nếu muốn, cần học những gì, mất bao lâu? Không có một lịch trình đúng cho mọi người, nhưng con đường thường đi qua năm giai đoạn khá rõ ràng.
Bài này mô tả từng giai đoạn: người học cần làm được gì, nên luyện gì, và dấu hiệu cho thấy đã sẵn sàng bước tiếp. Thời gian ở mỗi giai đoạn chỉ mang tính tham khảo, phụ thuộc rất nhiều vào tuổi, thời gian luyện tập và cách học.
Giai đoạn 1: Biết luật và chơi được ván đầy đủ
Cần làm được
- Nhớ chắc luật đi của bảy loại quân và các luật đặc biệt.
- Nhận ra chiếu và biết thoát chiếu.
- Chơi hết một ván đầy đủ mà không đi sai luật.
Nên luyện
Nhiều ván ngắn với người cùng trình độ, các trò chơi luyện luật, bài chiếu hết một nước.
Dấu hiệu sẵn sàng bước tiếp
Chơi mười ván liên tiếp không đi sai luật lần nào, không để Tướng bị chiếu mà không nhận ra.
Giai đoạn 2: Không mất quân miễn phí
Cần làm được
- Có thói quen kiểm tra quân bị đe doạ trước mỗi nước.
- Biết giá trị tương đối của các quân, đổi quân có tính toán.
- Ra quân theo nguyên tắc: Xe ra sớm, Mã lên, không đi một quân quá nhiều lần ở đầu ván.
Nên luyện
Bài tập tìm quân bị treo (quân không được bảo vệ), chơi ván chậm để có thời gian kiểm tra, xem lại ván thua để tìm lần mất quân đầu tiên.
Dấu hiệu sẵn sàng bước tiếp
Phần lớn các ván thua không còn vì bị ăn quân miễn phí ở đầu hay giữa ván.
Giai đoạn 3: Chơi có kế hoạch
Cần làm được
- Nắm ý tưởng của một hai thế khai cuộc cho mỗi màu quân, ví dụ Pháo đầu khi cầm Đỏ và một cách đáp lại Pháo đầu khi cầm Đen.
- Nhận ra các đòn chiến thuật phổ biến: bắt đôi, ghim, chiếu kết hợp ăn quân.
- Biết một số mẫu chiếu bí kinh điển.
- Đặt ra một mục tiêu đơn giản cho trung cuộc, như tấn công vào cánh Tướng đối phương yếu hơn.
Nên luyện
Bài tập chiến thuật hằng ngày, học các thế chiếu bí theo mẫu, xem lại ván có thầy hoặc bạn giỏi hơn góp ý.
Dấu hiệu sẵn sàng bước tiếp
Có thể giải thích vì sao mình đi phần lớn các nước trong một ván, không chỉ đi theo cảm giác.
Giai đoạn 4: Tàn cuộc và quản lý thời gian
Cần làm được
- Biết những tàn cuộc cơ bản: thế nào thắng được, thế nào chỉ hoà.
- Biến ưu thế thành chiến thắng thay vì để đối phương gỡ hoà.
- Chơi với đồng hồ cờ mà không bị hết giờ ở những ván quan trọng.
Nên luyện
Tàn cuộc với ít quân, ván có đồng hồ ở nhịp chậm rồi nhanh dần, luyện chuyển từ trung cuộc sang tàn cuộc khi đang hơn quân.
Dấu hiệu sẵn sàng bước tiếp
Thắng được phần lớn các ván mình đã hơn rõ quân, và không còn thường xuyên thua vì hết giờ.
Giai đoạn 5: Sẵn sàng đi giải
Cần làm được
- Nắm luật thi đấu cơ bản: chạm quân phải đi, cách dùng đồng hồ, ghi biên bản, các quy định về chiếu dai và nước lặp.
- Giữ được sự tập trung qua nhiều ván trong một ngày.
- Chấp nhận thua một ván mà vẫn chơi tốt ở ván sau.
Nên luyện
Tham gia giải nội bộ câu lạc bộ, giải giao hữu nhỏ trước khi đi giải lớn hơn. Luyện ghi biên bản trong mọi ván chậm.
Dấu hiệu sẵn sàng
Người học muốn đi giải vì tò mò và thích thử thách, không phải vì bị ép. Đã chơi được nhiều ván với người lạ mà vẫn giữ bình tĩnh.
Không nhất thiết phải đi hết năm giai đoạn
Nhiều người dừng ở giai đoạn 3 hay 4 và chơi cờ vui vẻ suốt đời với bạn bè, gia đình, câu lạc bộ. Đi giải chỉ là một lựa chọn, không phải đích đến bắt buộc của người học cờ. Với trẻ em, đặc biệt nên để việc đi giải xuất phát từ mong muốn của con.
Đi giải trước khi thật sự sẵn sàng thì sao
Không sao cả, nếu người học giữ tâm thế thử sức. Một giải nhỏ, dù thua nhiều ván, vẫn cho người học biết mình đang ở đâu, cần luyện thêm gì và giúp quen với không khí thi đấu. Điều nên tránh là đặt kỳ vọng quá cao hoặc tạo áp lực phải thắng.
Giai đoạn nào hay bị bỏ qua
Nhiều người học vội vàng nhảy từ giai đoạn 1 sang học khai cuộc sâu, bỏ qua giai đoạn 2. Kết quả là biết nhiều biến khai cuộc nhưng vẫn thua vì để quân bị ăn miễn phí ở nước thứ mười lăm. Giai đoạn 2 là nền móng — đừng vội.
Học một mình hay có thầy
Giai đoạn 1 và 2 có thể tự học với tài liệu, người thân và chơi với máy. Từ giai đoạn 3 trở đi, có thầy hoặc bạn giỏi hơn xem lại ván giúp tiến bộ nhanh hơn nhiều. Bài khi nào cần thầy kèm riêng giúp bạn cân nhắc.
Để hiểu rõ các loại giải và cách chuẩn bị, xem bài các loại giải cờ tướng và chuẩn bị trước giải cờ tướng.
Câu hỏi thường gặp
Mất bao lâu để từ biết luật tới đi giải được?
Rất khác nhau tuỳ người. Có trẻ luyện đều đặn sẵn sàng cho giải phong trào sau khoảng một năm, có người cần lâu hơn. Thay vì đặt mốc thời gian, hãy dựa vào dấu hiệu sẵn sàng ở từng giai đoạn.
Có cần học thuộc nhiều khai cuộc trước khi đi giải không?
Không cần nhiều. Hiểu rõ ý tưởng của một hai thế cho mỗi màu quân là đủ cho giải phong trào. Chiến thuật và tàn cuộc thường quyết định kết quả nhiều hơn khai cuộc ở trình độ này.
Trẻ nhỏ có nên đi giải sớm không?
Chỉ khi trẻ muốn và đã chơi được với người lạ mà không quá căng thẳng. Giải nội bộ, giải giao hữu nhỏ là bước đầu phù hợp hơn giải lớn.
Người lớn mới học có đi giải được không?
Được. Nhiều giải phong trào có người chơi ở mọi trình độ. Đi giải sớm giúp người lớn có mục tiêu và gặp nhiều bạn cờ mới, miễn là giữ tâm thế học hỏi.
