Nhiều gia đình cho con học cờ tướng như một hoạt động bổ ích bên cạnh việc học ở trường. Ban đầu mọi thứ nhẹ nhàng: một buổi mỗi tuần, vài ván ở nhà. Nhưng dần dần, khi con chơi khá hơn, có thêm lớp nâng cao, có thêm giải, rồi đến mùa thi ở trường — lịch của con bỗng kín mít. Cờ từ niềm vui trở thành một môn học thêm nữa, và đôi khi còn làm con mệt mỏi.
Bài này giúp gia đình giữ cờ tướng đúng vị trí: một niềm vui song hành với việc học, không cạnh tranh với nó.
Nguyên tắc: học ở trường đi trước
Với học sinh, việc học ở trường là ưu tiên. Cờ tướng — dù bổ ích đến đâu — là hoạt động bổ trợ. Nguyên tắc này nên rõ ràng từ đầu, và cả gia đình cùng hiểu. Nó giúp tránh những giằng co kiểu "hôm nay ôn thi hay đi giải cờ".
Nhưng "học đi trước" không có nghĩa là cờ không quan trọng. Một hoạt động con yêu thích, giúp con thư giãn và suy nghĩ theo cách khác, là một phần của cuộc sống cân bằng.
Xếp lịch trong tuần
Một khung gợi ý cho học sinh tiểu học
- Một buổi học cờ mỗi tuần ở lớp hoặc câu lạc bộ.
- Vài lần chơi ngắn ở nhà, mười lăm tới hai mươi phút, khi đã xong bài tập.
- Cuối tuần có thể chơi dài hơn với người thân, hoặc đi câu lạc bộ.
Cho học sinh lớn hơn, chơi nghiêm túc hơn
- Có thể thêm một buổi luyện hoặc một buổi câu lạc bộ.
- Nhưng tổng thời gian cờ trong tuần vẫn phải để lại đủ chỗ cho bài vở, nghỉ ngơi, vận động và bạn bè.
Mẹo xếp lịch
- Cờ sau bài tập, không trước. "Xong bài rồi mình chơi một ván" là động lực tốt.
- Không xếp cờ vào buổi tối muộn — ván cờ căng thẳng có thể làm con khó ngủ.
- Để lại thời gian trống. Trẻ cần thời gian chơi tự do không có lịch trình.
Mùa thi ở trường
- Tạm giảm hoặc tạm dừng lớp cờ trong một hai tuần trước kỳ thi quan trọng.
- Không đăng ký giải trùng mùa thi.
- Một ván cờ ngắn vẫn có thể là cách thư giãn giữa các buổi ôn — nếu con muốn, và có giới hạn thời gian.
Hãy nói trước với con: "Tuần thi mình tạm nghỉ lớp cờ, thi xong mình chơi lại." Con biết trước sẽ không thấy bị tước mất điều mình thích.
Mùa giải cờ
Nếu con thích thi đấu và có giải trong năm:
- Chọn lọc giải, đừng đi mọi giải. Vài giải mỗi năm là đủ cho học sinh.
- Xem lịch giải từ đầu năm học và đối chiếu với lịch thi ở trường.
- Sau giải cho con nghỉ ngơi, đừng lao ngay vào luyện tiếp.
Xem thêm giải cờ tướng.
Dấu hiệu con đang quá tải
- Mệt mỏi thường xuyên, ngủ không đủ.
- Kết quả học tập đi xuống rõ rệt.
- Cáu gắt, mất hứng với cả cờ lẫn việc học.
- Không còn thời gian chơi với bạn, không còn thời gian rảnh.
- Hay kêu đau đầu, đau bụng trước buổi học hoặc buổi thi.
Khi thấy những dấu hiệu này, việc đầu tiên là giảm tải, không phải "cố thêm chút nữa". Nếu các dấu hiệu sức khoẻ kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Cờ có thể giúp việc học không?
Một số thói quen rèn qua cờ — ngồi tập trung, kiểm tra trước khi làm, không bỏ cuộc — có thể hỗ trợ việc học. Nhưng đừng coi cờ là "môn phụ giúp học giỏi". Học giỏi cần học, và cờ cần được yêu vì chính nó. Xem học sinh học cờ tướng được gì.
Khi cờ và học cạnh tranh nhau
Có những lúc con rất mê cờ, muốn chơi mãi, còn bài vở thì dang dở. Vài cách xử lý:
- Quy ước rõ ràng: xong bài mới chơi, chơi có giới hạn thời gian.
- Dùng đồng hồ: một ván cờ có đồng hồ có điểm dừng rõ, không kéo dài vô tận.
- Đừng dùng cờ làm hình phạt: "điểm kém thì cấm chơi cờ" dễ biến cờ thành thứ con giấu giếm. Tốt hơn là cùng con xếp lại lịch.
- Giới hạn cờ trên thiết bị: cờ online rất dễ "thêm một ván nữa". Ưu tiên bàn cờ thật.
Vai trò của cả gia đình
- Bố mẹ thống nhất nguyên tắc, tránh người cho người cấm.
- Ông bà thường rất thích chơi cờ với cháu — hãy biến đó thành thời gian thư giãn buổi tối, có giới hạn.
- Anh chị em có thể chơi cùng, nhưng không để thành cuộc so sánh ai giỏi hơn.
Một tuần mẫu của học sinh lớp bốn
Thứ Hai tới thứ Sáu: đi học, làm bài tập buổi tối; sau khi xong bài, hai hôm trong tuần con chơi một ván ngắn với ông, mỗi lần khoảng hai mươi phút. Thứ Tư: buổi học cờ ở câu lạc bộ, một tiếng rưỡi. Thứ Bảy: buổi sáng đá bóng với bạn, buổi chiều tự do. Chủ nhật: cả nhà đi chơi, con có thể rủ bố một ván nếu muốn, không bắt buộc. Trong tuần thi học kỳ, bỏ buổi câu lạc bộ, chỉ giữ một ván ngắn với ông nếu con thích. Lịch như vậy cho con đủ thời gian học, vận động, nghỉ ngơi, và cờ vẫn là niềm vui chứ không thành việc phải làm.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh nên dành bao nhiêu thời gian cho cờ mỗi tuần?
Không có con số chuẩn. Với đa số học sinh, một buổi học mỗi tuần cộng vài ván ngắn ở nhà là vừa. Quan trọng là con vẫn đủ thời gian học, ngủ, vận động và chơi tự do.
Con mê cờ, học sa sút, có nên cấm chơi cờ không?
Cấm hẳn dễ làm con chống đối hoặc chơi lén. Tốt hơn là cùng con xếp lại lịch: ưu tiên bài vở, cờ sau khi xong bài, có giới hạn thời gian.
Trước kỳ thi có nên cho con chơi cờ không?
Một ván ngắn để thư giãn thì được, nếu con muốn. Nhưng nên tạm dừng lớp cờ và giải cờ trong thời gian ôn thi quan trọng.
Con học đội tuyển cờ, lịch dày, làm sao cân bằng?
Trao đổi với huấn luyện viên về lịch thi ở trường, chọn lọc giải, và đảm bảo con có ngày nghỉ hoàn toàn trong tuần. Nếu con quá tải, giảm cờ trước.
Nghỉ cờ một thời gian có làm con quên hết không?
Không. Luật và kỹ năng cơ bản vẫn còn. Sau vài buổi chơi lại, con sẽ bắt nhịp. Nghỉ ngơi hợp lý đôi khi còn giúp con quay lại với nhiều hứng thú hơn.
