Sau vài tháng hay vài năm học cờ tướng, rất nhiều trẻ sẽ có lúc nói: "Con không muốn học cờ nữa." Câu nói này làm bố mẹ bối rối: đã đầu tư thời gian, công sức; con đang tiến bộ; hay con chỉ đang lười? Nên ép con tiếp tục hay để con dừng?
Không có câu trả lời chung. Nhưng có một nguyên tắc: tìm hiểu lý do thật trước khi quyết định. Nhiều khi thứ con muốn bỏ không phải là cờ, mà là một điều gì đó xung quanh việc học cờ.
Bước 1: Đừng phản ứng ngay
Khi con nói muốn bỏ, tránh những phản ứng như:
- "Không được, học tới cuối năm đã."
- "Đã đóng tiền rồi mà bỏ là sao?"
- "Được, bỏ thì bỏ, mẹ cũng mệt rồi."
Thay vào đó: "Ừ, mẹ nghe rồi. Con kể mẹ nghe vì sao con muốn thôi nhé?" Chọn lúc cả hai thoải mái, không ngay sau một ván thua hay một buổi học căng thẳng.
Bước 2: Tìm hiểu lý do
Những lý do phổ biến, và cách nhận ra:
Con sợ thua
Con thua nhiều gần đây, về nhà buồn bã, không muốn đi giải. Con không chán cờ — con chán cảm giác thua. Xem trẻ nóng tính khi thua cờ.
Con chán vì bài học nhàm
Lớp học toàn giảng lý thuyết, ít chơi. Hoặc con đã vượt trình độ lớp mà vẫn học lại bài cũ. Hoặc ngược lại, lớp quá khó.
Con không hợp thầy hoặc bạn
Thầy quá nghiêm, hay la mắng; hoặc có bạn trong lớp hay trêu chọc. Con thích cờ nhưng không thích đến lớp.
Con quá tải
Học thêm quá nhiều môn, lịch kín cả tuần, không còn thời gian chơi tự do. Cờ là thứ dễ bỏ nhất trong danh sách.
Con có sở thích mới
Con bắt đầu thích bóng đá, vẽ, âm nhạc — và muốn dành thời gian cho điều mới.
Con cảm nhận áp lực từ gia đình
Bố mẹ quá quan tâm kết quả, hay hỏi thắng thua, hay so sánh. Con muốn thoát khỏi áp lực đó. Xem tránh áp lực thành tích.
Cách hỏi giúp con nói thật:
- "Ở lớp cờ, con thích điều gì nhất? Không thích điều gì nhất?"
- "Nếu được thay đổi một điều ở lớp cờ, con muốn thay đổi gì?"
- "Con còn thích chơi cờ với bố không, hay con chán cả chơi cờ?"
Câu hỏi cuối rất quan trọng: nếu con vẫn thích chơi cờ ở nhà nhưng không muốn đến lớp, vấn đề nằm ở lớp học, không phải ở cờ.
Bước 3: Thử điều chỉnh
Tuỳ lý do, có những điều chỉnh có thể giúp:
- Sợ thua: tạm dừng đi giải, chơi những ván vui với người thân, chơi với máy ở mức dễ. Nói chuyện về ván cờ, không nói về thắng thua.
- Bài học nhàm: trao đổi với thầy về trình độ của con, hoặc tìm lớp phù hợp hơn. Xem dấu hiệu lớp cờ tướng chưa tốt.
- Không hợp thầy, bạn: trao đổi với thầy; nếu không cải thiện, đổi lớp hoặc học theo hình thức khác.
- Quá tải: giảm lịch học cờ — từ hai buổi xuống một buổi mỗi tuần, hoặc tạm nghỉ vài tháng rồi quay lại.
- Áp lực gia đình: bố mẹ tự điều chỉnh cách quan tâm — ngừng hỏi kết quả, ngừng so sánh.
Cho mỗi điều chỉnh một thời gian thử, khoảng vài tuần tới một hai tháng, rồi hỏi lại con.
Bước 4: Khi nào nên để con dừng
Nên để con dừng khi:
- Con đã thử điều chỉnh mà vẫn không vui.
- Con có sở thích mới thật sự và muốn dành thời gian cho nó.
- Việc học cờ đang làm con căng thẳng, ảnh hưởng tâm trạng hay giấc ngủ.
- Con đủ lớn để tự quyết định và đã suy nghĩ kỹ.
Để con dừng không phải là thất bại. Con đã học được luật, học được cách suy nghĩ trên bàn cờ, học được cách thắng thua — những điều đó vẫn ở lại.
Bỏ thế nào cho đúng
- Kết thúc có trọn vẹn: nếu có thể, học hết khoá hoặc hết tháng đang học, chào thầy và bạn. Dạy con cách kết thúc một việc một cách đàng hoàng.
- Không trách móc: không nói "thấy chưa, bỏ dở là tính xấu".
- Giữ cửa mở: "Khi nào con muốn chơi lại, bàn cờ vẫn ở đây." Nhiều trẻ quay lại với cờ sau vài năm, khi không còn áp lực.
- Vẫn chơi vui ở nhà nếu con muốn — một ván cờ với ông, với bố, không học hành gì cả.
Bố mẹ nên tự hỏi mình
Trước khi quyết định, bố mẹ cũng nên tự hỏi:
- Mình muốn con học cờ vì con thích, hay vì mình thích?
- Mình có đang đặt kỳ vọng về thành tích không?
- Việc con bỏ cờ làm mình buồn vì điều gì — vì tiền đã bỏ ra, hay vì mình thật sự nghĩ cờ tốt cho con lúc này?
Câu trả lời thật lòng giúp bố mẹ quyết định vì con, không vì mình.
Một cuộc trò chuyện mẫu
Mẹ: "Mẹ nghe con nói muốn thôi học cờ. Con kể mẹ nghe được không?" Con: "Con chán lắm." Mẹ: "Chán ở lớp, hay chán cả chơi cờ?" Con: "Ở lớp. Cô toàn giảng, ít được chơi." Mẹ: "Vậy nếu được chơi nhiều hơn thì sao?" Con: "Thì con thích." Từ cuộc trò chuyện này, vấn đề không phải là cờ mà là cách lớp học vận hành — và cách giải quyết là trao đổi với cô hoặc tìm lớp khác, không phải bỏ cờ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bắt con học tiếp vì "không được bỏ dở"?
Dạy con kiên trì là tốt, nhưng kiên trì với điều con thật sự không muốn có thể làm con ghét cờ lâu dài. Cân bằng: học trọn khoá đang học, rồi mới quyết định.
Con muốn bỏ ngay sau một ván thua thì sao?
Đó thường là cảm xúc nhất thời. Để con bình tĩnh vài ngày rồi hỏi lại. Nếu con vẫn muốn bỏ, tìm hiểu lý do như bài này hướng dẫn.
Con bỏ rồi, sau muốn học lại thì có muộn không?
Không bao giờ muộn. Luật và kinh nghiệm cũ vẫn còn, con sẽ bắt nhịp lại nhanh.
Đã đóng học phí cả khoá, con muốn bỏ giữa chừng thì sao?
Trao đổi với lớp về chính sách bảo lưu hoặc chuyển đổi. Và đừng để chuyện tiền bạc trở thành lời trách móc với con.
Làm sao phân biệt con lười với con thật sự không thích?
Con lười thường vẫn vui khi đã vào lớp, chỉ ngại lúc bắt đầu. Con thật sự không thích thì buồn cả trong và sau buổi học, không muốn nói về cờ.
