Không phải trường nào cũng có giờ ngoại khoá cờ tướng, và không phải học sinh nào cũng đăng ký lớp cờ. Nhưng hầu như trường nào cũng làm được một thứ đơn giản hơn: một góc cờ tướng — vài bàn cờ đặt ở thư viện, hành lang, hoặc sảnh, để học sinh chơi trong giờ ra chơi. Chi phí gần như bằng không, và thường trở thành một trong những góc đông vui nhất trường.
Bài này hướng dẫn cách dựng và duy trì góc cờ mà không cần một giáo viên đứng trông suốt.
Chọn chỗ đặt góc cờ
- Thư viện: yên tĩnh, có người quản lý thư viện để ý chung. Rất hợp nếu thư viện có không gian đọc thoải mái.
- Hành lang có mái che, sảnh tầng: tiện cho học sinh ghé qua trong giờ ra chơi ngắn.
- Phòng sinh hoạt chung nếu trường có.
Tiêu chí: có mái che, đủ sáng, không cản lối đi, không quá xa lớp học để học sinh kịp chơi trong giờ ra chơi.
Dụng cụ tối thiểu
- Hai tới bốn bộ cờ: quân to, bền, chữ rõ. Bàn cờ gập bằng nhựa hoặc vải dễ bảo quản.
- Bàn và ghế thấp vừa tầm học sinh.
- Hộp cất quân có ngăn, dán hình quân ở từng ngăn để kiểm tra nhanh xem thiếu quân nào.
- Bảng nhỏ ghi nội quy và bảng bài đố tuần.
Không cần đồng hồ cờ ở góc chơi tự do.
Nội quy đơn giản
Nội quy càng ngắn càng dễ nhớ. Gợi ý năm điều:
- Chơi xong xếp quân lại vào hộp, đếm đủ quân.
- Nhường bàn khi có bạn chờ và mình đã chơi xong một ván.
- Không nhắc nước cho bạn đang chơi.
- Nói nhỏ, nhất là ở thư viện.
- Hết giờ ra chơi thì dừng — ghi lại thế cờ hoặc tính hoà.
Học sinh lớp lớn có thể tự đặt nội quy cùng nhau. Nội quy do chính các em đặt thường được tôn trọng hơn.
Bài đố tuần: làm góc cờ luôn có gì mới
Một tấm bảng nhỏ đặt cạnh góc cờ, mỗi tuần một thế cờ:
- Thế chiếu bí một nước cho học sinh mới.
- Thế hai nước cho học sinh khá.
- Câu hỏi về luật: "Mã ở đây có đi được tới điểm này không? Vì sao?"
Học sinh giải được thì ghi tên vào một hộp phiếu. Cuối tuần giáo viên hoặc học sinh phụ trách công bố đáp án. Không cần giải thưởng — được đọc tên đã là niềm vui.
Lưu ý: bảng bài đố nên có thế cờ đơn giản, ít quân, để học sinh nhìn nhanh trong giờ ra chơi.
Học sinh tự quản
Góc cờ sống lâu khi học sinh coi đó là của mình:
- Ban phụ trách góc cờ gồm vài học sinh, luân phiên theo tuần.
- Nhiệm vụ: mở hộp cờ đầu giờ ra chơi, kiểm đếm quân cuối giờ, nhắc nội quy, thay bài đố.
- Học sinh lớp lớn hướng dẫn em nhỏ chơi luật cơ bản.
Giáo viên chỉ cần ghé qua thỉnh thoảng, và là người xử lý khi có tranh chấp lớn.
Giữ góc cờ đông vui
- Giới thiệu góc cờ ở buổi chào cờ đầu tuần hoặc trên bảng tin của trường.
- Tổ chức giải nhỏ mỗi tháng ngay tại góc cờ, chơi trong nhiều giờ ra chơi.
- Mời thầy cô cùng chơi — học sinh rất thích được thách đấu với giáo viên.
- Kết nối với giờ ngoại khoá nếu trường có: học sinh học ở lớp cờ về góc cờ chơi với bạn. Xem đưa cờ tướng vào giờ ngoại khoá.
Những vấn đề hay gặp
Mất quân
Chuyện rất phổ biến. Hộp có ngăn hình quân và ban phụ trách kiểm đếm cuối giờ giải quyết được phần lớn. Mua dư vài bộ quân dự phòng.
Tranh chấp bàn chơi
Nội quy nhường bàn sau một ván, và có thể dùng một tờ đăng ký lượt đơn giản khi đông.
Ồn ào ở thư viện
Đặt góc cờ ở khu vực ít ảnh hưởng người đọc, và nhắc nội quy nói nhỏ. Nếu vẫn ồn, chuyển góc cờ ra sảnh.
Chỉ vài học sinh giỏi chiếm bàn
Có thể dành một bàn riêng cho học sinh mới học, hoặc giờ ra chơi nào đó ưu tiên các em lớp nhỏ.
Chơi ăn quà, ăn đồ
Nhắc rõ góc cờ là nơi chơi vui, không cá cược bất kỳ thứ gì, dù là kẹo hay đồ chơi.
Góc cờ và học sinh ít bạn
Một điều giáo viên nhiều nơi nhận thấy: góc cờ giúp những học sinh ít nói, khó hoà nhập có một lý do để tương tác với bạn bè. Ngồi xuống bàn cờ, không cần nói nhiều, vẫn có thể chơi cùng nhau. Giáo viên có thể khéo léo rủ những em này ghé góc cờ.
Một góc cờ mẫu ở trường tiểu học
Thư viện trường đặt hai bàn thấp cạnh cửa sổ, mỗi bàn một bộ cờ gập và một hộp quân có ngăn. Cạnh đó là tấm bảng nhỏ ghi năm điều nội quy và một thế cờ tuần: "Đỏ đi trước, chiếu bí một nước". Bốn học sinh lớp năm làm ban phụ trách, luân phiên mỗi tuần một cặp, mở hộp đầu giờ ra chơi và đếm quân cuối giờ. Cuối tháng, góc cờ có một giải nhỏ kéo dài qua nhiều giờ ra chơi, ai tham gia cũng được ghi tên lên tấm bảng tuyên dương tinh thần. Cô thủ thư chỉ cần để ý chung, và thỉnh thoảng một thầy giáo ghé qua chơi với học sinh — những ngày đó góc cờ đông nhất.
Câu hỏi thường gặp
Trường nhỏ, ít kinh phí có làm góc cờ được không?
Được. Vài bộ cờ nhựa, một cái bàn, một hộp đựng là đủ. Phụ huynh hoặc cựu học sinh đôi khi sẵn lòng tặng bộ cờ.
Có cần giáo viên trông góc cờ không?
Không cần trông suốt. Ban phụ trách là học sinh và người quản lý thư viện hoặc giáo viên trực ghé qua là đủ.
Học sinh chưa biết luật thì chơi thế nào?
Học sinh lớp lớn hoặc bạn biết chơi hướng dẫn. Có thể dán một tờ tóm tắt cách đi của từng quân bằng hình vẽ ở góc cờ.
Góc cờ có làm học sinh mải chơi quên vào lớp không?
Nội quy "hết giờ ra chơi thì dừng" và ban phụ trách nhắc giờ giúp tránh điều này.
Có nên để máy tính cho học sinh chơi cờ online ở góc cờ?
Không cần thiết. Bàn cờ thật giúp học sinh chơi mặt đối mặt, trò chuyện với nhau — đó là giá trị chính của góc cờ.
