Sau một thời gian học cờ tướng, nhiều người học hoặc phụ huynh băn khoăn: có nên đổi thầy không? Có khi vì thấy không tiến bộ, có khi vì nghe người khác khen một thầy khác, có khi vì con có vẻ không vui. Đổi thầy đôi khi là quyết định đúng, nhưng đổi quá vội hoặc quá thường xuyên lại khiến người học mất ổn định.
Bài này giúp bạn phân biệt khi nào thật sự nên đổi, và khi nào chỉ là giai đoạn bình thường cần kiên nhẫn.
Những trường hợp nên đổi thầy
Thầy làm người học mất tự tin
Thầy thường xuyên chê trách, chế giễu, so sánh học viên với người khác theo cách làm tổn thương. Với trẻ em, đây là lý do quan trọng nhất để đổi thầy, bất kể thầy giỏi cờ đến đâu. Một đứa trẻ sợ sai sẽ không dám thử, và không thử thì không học được.
Thầy không điều chỉnh sau khi đã trao đổi
Bạn đã nói với thầy về những điều cần cải thiện, như con cần được chơi nhiều hơn, cần được xem lại ván, nhưng sau vài tuần không có gì thay đổi.
Người học đã vượt quá khả năng dạy của thầy
Điều này xảy ra với những người học tiến bộ nhanh. Thầy dạy rất tốt ở giai đoạn đầu, nhưng khi học viên muốn đi sâu vào khai cuộc phức tạp hay chuẩn bị thi đấu ở mức cao, thầy không còn đủ chuyên môn. Một người thầy có tâm thường tự nhận ra và giới thiệu học viên đến người phù hợp hơn.
Mục tiêu học đã thay đổi
Ban đầu học để chơi cho vui, giờ muốn thi đấu nghiêm túc — hoặc ngược lại. Thầy hiện tại có thể không phù hợp với mục tiêu mới.
Lịch học hay điều kiện không còn phù hợp
Gia đình chuyển nhà, lịch học của con thay đổi, học phí không còn phù hợp. Đây là lý do thực tế và hoàn toàn chính đáng.
Những trường hợp chưa nên đổi
Giai đoạn chững lại
Mọi người học cờ đều có những giai đoạn không tiến bộ, thậm chí có vẻ đi lùi. Đây thường là lúc người học đang tiếp thu điều mới nhưng chưa áp dụng được vào ván. Đổi thầy lúc này có thể không giải quyết được gì.
Con chán vì giai đoạn khó
Khoảng tháng thứ hai đến thứ tư, nhiều trẻ chán vì đã biết luật nhưng chưa biết chơi, thua nhiều. Đây là giai đoạn bình thường với mọi lớp, mọi thầy.
Chỉ vì nghe người khác khen thầy khác
Thầy tốt với con nhà người khác chưa chắc tốt với con bạn. Đừng đổi chỉ vì lời khen, hãy dựa vào những gì bạn quan sát được.
Thầy nghiêm khắc về nề nếp
Nghiêm khắc về những điều như chạm quân phải đi, không làm ồn, tôn trọng bạn là cần thiết. Điều này khác với việc chê bai làm con mất tự tin.
Trước khi quyết định: trao đổi với thầy
Trừ trường hợp thầy làm tổn thương con, hãy luôn nói chuyện với thầy trước:
- Nêu cụ thể điều bạn quan sát, tránh phàn nàn chung chung.
- Hỏi nhận xét của thầy về con: thầy thấy con đang ở đâu, gặp khó khăn gì.
- Cùng thầy đề xuất điều chỉnh và thống nhất thời gian thử, ví dụ một tháng.
- Theo dõi trong thời gian đó.
Nhiều khi cuộc trao đổi này giải quyết được vấn đề, và bạn giữ được một người thầy đã hiểu con.
Chuyển thầy sao cho nhẹ nhàng
Với người học
- Giải thích tích cực: "Con đã học rất tốt với thầy cũ, giờ con thử học thêm với thầy mới để tiến bộ ở phần khác".
- Không nói xấu thầy cũ trước mặt con.
- Cho con thời gian làm quen với thầy mới, đừng kỳ vọng tiến bộ ngay.
Với thầy cũ
- Cảm ơn thầy về thời gian đã dạy.
- Nếu có thể, xin thầy vài nhận xét về điểm mạnh, điểm yếu của con để chuyển cho thầy mới.
Với thầy mới
- Chia sẻ những gì con đã học, những điểm mạnh yếu thầy cũ nhận xét.
- Nếu có nhật ký học cờ, mang theo để thầy mới hiểu con nhanh hơn.
Khi người học là người lớn
Người lớn tự học với thầy thường khó nói thẳng khi không hài lòng, vì ngại hoặc vì nể. Nhưng người lớn lại có lợi thế là tự đánh giá được mình rõ hơn trẻ em. Vài câu tự hỏi hữu ích:
- Sau mỗi buổi, mình có mang về được ít nhất một điều dùng được ngay trong ván tiếp theo không?
- Thầy có xem lại ván của mình và chỉ ra những lỗi mình tự không thấy không?
- Mình có cảm thấy thoải mái khi hỏi lại những điều chưa hiểu không?
Nếu câu trả lời thường là không, hãy nói thẳng với thầy về mong muốn của mình. Một người thầy chuyên nghiệp sẽ đánh giá cao sự rõ ràng đó.
Đổi thầy quá nhiều lần
Nếu bạn đã đổi thầy nhiều lần mà vẫn không hài lòng, hãy dừng lại xem xét: có thể vấn đề nằm ở kỳ vọng, ở lịch học quá dày, hay ở việc con chưa thật sự thích cờ. Đổi liên tục khiến con khó gắn bó và khó tiến bộ.
Để chọn thầy mới cho đúng, xem lại bài thầy dạy cờ tướng tốt làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Học với một thầy bao lâu thì biết có hợp không?
Vài buổi đầu cho ấn tượng ban đầu, vài tháng cho biết có tiến bộ không. Nếu sau vài tháng con vẫn vui, vẫn kể được điều mới học, thầy nhiều khả năng là hợp.
Có nên học cùng lúc hai thầy không?
Có thể, nếu hai thầy dạy những phần khác nhau, ví dụ một lớp nhóm để có bạn cờ và một thầy kèm riêng để sửa điểm yếu. Nên tránh hai thầy dạy trùng nội dung với cách tiếp cận khác nhau, dễ làm người học rối.
Thầy tự đề nghị con chuyển sang thầy khác thì sao?
Đó thường là dấu hiệu thầy có tâm, biết con cần gì. Hãy hỏi thầy lý do và xin thầy giới thiệu người phù hợp.
Người lớn tự học với thầy có cần cân nhắc như vậy không?
Có. Người lớn cũng nên xem mình có tiến bộ không, có thoải mái với cách dạy không. Người lớn có lợi thế là tự trao đổi trực tiếp với thầy về mong muốn của mình.
