Chơi cờ tướng ở nhà, quán nước hay công viên, chúng ta quen với những thói quen thoải mái: đi lại khi lỡ tay, bàn luận với người xem, không cần đồng hồ. Khi đi giải, mọi thứ khác đi. Có những quy định mà nếu không biết trước, người mới dễ bị nhắc nhở, bị phạt thời gian, thậm chí bị xử thua ván.
Bài này tổng hợp những quy định thường gặp ở các giải cờ tướng. Mỗi giải có điều lệ riêng, nên hãy luôn đọc kỹ điều lệ và hỏi ban tổ chức khi chưa rõ. Bài viết giúp bạn hiểu tinh thần chung để không bỡ ngỡ.
Chạm quân phải đi
Đây là quy định người mới hay vi phạm nhất.
- Chạm vào quân của mình với ý định đi thì phải đi quân đó, nếu quân đó có nước đi hợp lệ.
- Chạm vào quân của đối phương với ý định ăn thì phải ăn quân đó, nếu ăn được hợp lệ.
- Đã đặt quân xuống vị trí mới và buông tay thì nước đi hoàn thành, không được đổi.
Nếu muốn chỉnh lại một quân bị lệch trên bàn, hãy báo trước cho đối phương, thường bằng một câu ngắn, rồi mới chỉnh.
Cách luyện: trong các ván tập ở nhà hay câu lạc bộ, hãy tự áp dụng luật chạm quân. Bỏ thói quen cầm quân lên rồi đặt xuống khi còn phân vân.
Dùng đồng hồ cờ
Bấm đồng hồ sau khi đi
Sau khi đi quân, bấm đồng hồ để chuyển thời gian sang đối phương. Thường quy định bấm bằng cùng tay đã đi quân.
Hết giờ
Bên hết giờ trước thường bị xử thua, trừ những trường hợp đặc biệt theo điều lệ. Đừng để thời gian dồn hết vào cuối ván.
Đồng hồ có sự cố
Nếu đồng hồ hỏng hoặc có vấn đề, dừng đồng hồ và gọi trọng tài. Không tự điều chỉnh.
Luật cấm chiếu dai và các nước lặp
Cờ tướng có quy định đặc biệt về việc lặp nước để tránh ván kéo dài vô hạn.
- Chiếu dai: một bên liên tục chiếu Tướng đối phương theo cùng một vòng lặp. Theo luật thi đấu phổ biến, bên chiếu dai phải đổi nước, nếu không có thể bị xử thua.
- Đuổi dai: liên tục đe doạ ăn một quân của đối phương theo vòng lặp cũng thường bị cấm trong nhiều trường hợp.
- Có những trường hợp lặp nước được phép và dẫn đến hoà.
Các quy định chi tiết về lặp nước khá phức tạp, phân biệt nhiều tình huống. Người mới chỉ cần nhớ: đừng cố chiếu mãi để kéo dài ván. Khi xảy ra lặp nước và không chắc, hãy gọi trọng tài để phân xử.
Ghi biên bản
Ở nhiều giải, đặc biệt ván chậm, người chơi phải ghi lại các nước đi của cả hai bên. Quy định cụ thể tuỳ giải, nhưng thường:
- Ghi rõ ràng, đầy đủ từng nước.
- Ghi theo thứ tự thời gian, không bỏ nước.
- Biên bản phải được nộp sau ván theo yêu cầu của ban tổ chức.
Bài ghi biên bản cờ tướng hướng dẫn chi tiết cách ghi.
Thiết bị điện tử
Hầu hết giải cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt thiết bị điện tử trong khu vực thi đấu: điện thoại phải tắt hoặc để ở nơi quy định, không được mang theo thiết bị có thể trợ giúp chơi cờ. Vi phạm có thể bị xử thua ngay.
Nếu cần mang điện thoại, hãy tắt hẳn và cất đi. Với trẻ em, phụ huynh nên giữ điện thoại giúp con.
Phép lịch sự trong thi đấu
- Bắt tay đối phương trước và sau ván.
- Không nói chuyện với đối phương trong lúc ván đang diễn ra, trừ những trường hợp cần thiết như đề nghị hoà theo quy định, báo chỉnh quân.
- Không bình luận về ván của người khác khi họ đang chơi.
- Không làm ồn, không gõ bàn, không có hành động gây phân tâm.
- Chấp nhận kết quả một cách lịch sự dù thắng hay thua.
Gọi trọng tài khi nào và thế nào
Khi nào cần gọi
- Có tranh chấp về luật: chạm quân, nước đi không hợp lệ, lặp nước.
- Đồng hồ có vấn đề.
- Đối phương có hành vi gây phân tâm hoặc vi phạm.
- Bạn không chắc về một quy định nào đó.
Cách gọi
- Dừng đồng hồ nếu cần thiết theo quy định.
- Giơ tay hoặc đi đến gặp trọng tài một cách bình tĩnh.
- Trình bày ngắn gọn sự việc, không cãi nhau với đối phương.
- Chấp nhận quyết định của trọng tài. Nếu có ý kiến khác, trao đổi sau theo quy trình của giải.
Gọi trọng tài không phải là việc gây khó dễ. Đó là quyền của người chơi và giúp ván đấu diễn ra công bằng.
Những tình huống người mới hay gặp
Vài tình huống thực tế giúp hình dung rõ hơn:
- Cầm Xe lên, định đi rồi đổi ý. Theo luật chạm quân, bạn vẫn phải đi Xe, chỉ được chọn điểm đến khác nếu chưa buông tay. Vì vậy hãy nghĩ xong rồi mới chạm quân.
- Quên bấm đồng hồ. Đồng hồ của bạn vẫn chạy trong khi đối phương có thể chưa đi. Đối phương không có nghĩa vụ nhắc bạn. Hãy tập thói quen đi quân xong là bấm đồng hồ ngay.
- Người xem nhắc nước. Đây là vi phạm, dù người nhắc là bạn bè hay người thân. Nếu có người xem nhắc, hãy báo trọng tài.
- Đối phương chiếu liên tục cùng một kiểu. Đừng tự kết luận là hoà hay đòi xử thua. Gọi trọng tài để phân xử theo luật.
Với trẻ em đi giải
Trẻ em thường quên các quy định khi căng thẳng. Trước giải, phụ huynh và thầy nên nhắc con những điều quan trọng nhất: chạm quân phải đi, bấm đồng hồ, không nói chuyện, gọi trọng tài khi không chắc. Có thể luyện tập bằng cách chơi vài ván ở nhà theo đúng luật giải.
Xem thêm bài chuẩn bị trước giải cờ tướng để có kế hoạch chuẩn bị đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ chạm vào quân nhưng không có ý định đi thì sao?
Nếu chỉ vô tình chạm, như tay áo quệt vào quân, thường không bị tính. Nếu muốn chỉnh quân, hãy báo trước. Khi có tranh chấp, trọng tài sẽ quyết định.
Đối phương đi sai luật mà mình không phát hiện kịp thì sao?
Xử lý tuỳ theo quy định của giải và thời điểm phát hiện. Hãy gọi trọng tài ngay khi phát hiện, không tự đi lại hay tranh cãi.
Có được đề nghị hoà không?
Thường được, theo cách quy định của giải. Đề nghị hoà nên được đưa ra đúng lúc, không lặp lại liên tục gây phiền cho đối phương.
Quy định có giống nhau ở mọi giải không?
Có nhiều điểm chung, nhưng mỗi giải có điều lệ riêng. Luôn đọc điều lệ và nghe phổ biến luật trước khi thi đấu.
