Giải đấu kết thúc. Có thể bạn vui vì thắng nhiều hơn mong đợi, có thể buồn vì thua những ván đáng lẽ thắng. Dù kết quả thế nào, những ngày sau giải là thời điểm học hỏi quý nhất: bạn có trong tay những ván đấu thật, với đối thủ thật, trong áp lực thật — thứ mà không buổi luyện tập nào mang lại được.
Bài này hướng dẫn cách khai thác những ván đã đấu để tiến bộ, thay vì để chúng trôi qua.
Ngày đầu sau giải: nghỉ ngơi
Đừng lao vào phân tích ngay khi giải vừa kết thúc, nhất là sau một giải nhiều ván. Đầu óc mệt mỏi, cảm xúc còn mạnh, bạn dễ tự trách hoặc quá tự mãn. Hãy nghỉ ngơi một ngày.
Với trẻ em, điều này càng quan trọng. Sau giải, hãy để con chơi, nghỉ, làm việc khác. Hỏi con về những điều vui nhất ở giải trước khi nói đến chuyện thắng thua.
Xem lại từng ván
Khi đã nghỉ ngơi, lấy biên bản ra và đi lại từng ván. Nếu không có biên bản, hãy cố gắng nhớ lại những thời điểm quan trọng. Đây là lý do việc ghi biên bản rất có giá trị.
Với ván thua
- Tìm nước bước ngoặt: thời điểm thế cờ chuyển từ ổn sang xấu.
- Hỏi vì sao: bạn không thấy gì? Vội vàng? Chủ quan? Không biết thế khai cuộc?
- Tìm nước tốt hơn: tự nghĩ trước, rồi mới dùng máy hoặc hỏi thầy.
- Ghi lại một câu: lỗi đó là gì, bằng lời cụ thể.
Với ván thắng
Đừng bỏ qua ván thắng. Có những ván thắng nhờ đối phương mắc lỗi dù bạn chơi chưa tốt. Hỏi:
- Mình có bỏ lỡ cơ hội thắng nhanh hơn không?
- Có lúc nào mình suýt thua mà không nhận ra không?
- Điều gì mình đã làm tốt và nên tiếp tục?
Với ván hoà
Ván hoà thường chứa những thời điểm có thể thắng hoặc có thể thua. Tìm xem đó là lúc nào.
Rút ra ba bài học chính
Sau khi xem lại tất cả các ván, đừng liệt kê hàng chục lỗi. Hãy chọn ba bài học quan trọng nhất, thường rơi vào những nhóm:
- Kỹ năng: một mảng cần luyện thêm, như tàn cuộc Xe Tốt, phòng thủ trước Pháo đầu, đòn chiến thuật dùng Mã.
- Thói quen: như quên kiểm tra quân bị đe doạ khi đang thắng, đi quá nhanh ở những nước quan trọng.
- Tâm lý và thời gian: như hoảng khi bị ép, dùng quá nhiều thời gian ở khai cuộc.
Ba bài học rõ ràng giúp bạn biết chính xác cần luyện gì, thay vì cảm giác mơ hồ "mình còn yếu nhiều".
Biến bài học thành kế hoạch
Với mỗi bài học, đặt một hành động cụ thể cho vài tuần tới:
- Nếu yếu tàn cuộc: mỗi ngày mười lăm phút luyện một loại tàn cuộc, chơi thử với máy từ thế đó.
- Nếu hay mất quân khi đang thắng: mỗi ván luyện tập, tự nhắc mình kiểm tra đe doạ trước mỗi nước từ khi đã hơn quân.
- Nếu hay hết giờ: chơi ván có đồng hồ thường xuyên, tập chia thời gian.
Ghi kế hoạch vào nhật ký học cờ để theo dõi.
Một ví dụ ba bài học sau giải
Để dễ hình dung, đây là ba bài học một người chơi phong trào có thể rút ra sau một giải năm ván:
- Kỹ năng: hai ván thua đều vì không biết đáp lại khi đối phương dùng Pháo đầu tấn công nhanh vào trung lộ. Cần ôn lại một cách đáp vững và chơi thử nhiều ván với máy.
- Thói quen: ở ván thứ tư, đang hơn một Mã thì để Xe bị Pháo ghim vì không kiểm tra. Cần giữ thói quen kiểm tra đe doạ cả khi đang thắng.
- Thời gian: ba trong năm ván phải đi rất vội ở cuối vì dùng quá nhiều thời gian ở mười nước đầu. Cần luyện chơi khai cuộc quen thuộc nhanh hơn.
Ba dòng như vậy đủ để xây kế hoạch cho cả tháng sau.
Chia sẻ với thầy hoặc bạn cờ
Nếu có thầy, mang biên bản và ba bài học đến buổi học tiếp theo. Thầy có thể thấy những điều bạn tự không nhận ra. Nếu không có thầy, cùng xem lại với một bạn cờ giỏi hơn ở câu lạc bộ cũng rất có ích.
Với phụ huynh: nói chuyện với con sau giải
- Hỏi cảm xúc trước kết quả: "Con thấy giải thế nào?".
- Khen sự cố gắng cụ thể: "Mẹ thấy con ngồi nghĩ rất lâu ở ván thứ ba".
- Không so sánh với bạn khác hay với kỳ vọng trước giải.
- Để con tự chọn có muốn xem lại ván hay không. Nếu con muốn, cùng con xem một hai ván, tìm một điều học được.
- Hỏi con có muốn đi giải nữa không, và tôn trọng câu trả lời.
Khi kết quả không như mong đợi
Một giải không tốt không nói lên nhiều về khả năng của bạn. Có quá nhiều yếu tố: đối thủ, sức khoẻ hôm đó, may mắn. Điều quan trọng là bạn học được gì. Người chơi tiến bộ lâu dài là người coi mỗi giải là một bài học, không phải một bài kiểm tra.
Khi kết quả tốt hơn mong đợi
Hãy vui, nhưng vẫn xem lại ván một cách trung thực. Những điểm yếu vẫn còn đó, và giải sau có thể gặp đối thủ khai thác đúng chỗ đó.
Để chuẩn bị cho giải tiếp theo, bạn có thể đọc lại bài tâm lý thi đấu cờ tướng và luyện thêm bằng cách chơi online với nhịp thời gian giống giải.
Câu hỏi thường gặp
Nên xem lại ván sau giải bao lâu?
Không cần quá lâu. Mỗi ván khoảng mười lăm đến ba mươi phút là đủ để tìm những thời điểm quan trọng. Tập trung vào chất lượng hơn số lượng.
Có nên dùng máy để phân tích ván sau giải không?
Nên, nhưng sau khi đã tự xem lại. Nếu xem máy ngay, bạn chỉ biết nước đúng mà không hiểu vì sao mình không thấy nó.
Con không muốn nói về giải thì sao?
Tôn trọng con. Có thể con cần thời gian. Vài ngày sau, hỏi nhẹ nhàng một lần nữa. Nếu con vẫn không muốn, đừng ép.
Bao lâu sau thì nên đi giải tiếp?
Tuỳ vào mong muốn và thời gian luyện tập. Nhiều người thấy hợp lý khi có vài tuần để luyện theo kế hoạch rút ra từ giải trước, rồi mới đi giải tiếp.
