Ván cờ đang căng thẳng, con bị chiếu hết. Vài giây sau, con gạt quân khỏi bàn, oà khóc, hoặc hét lên "con không chơi nữa". Nhiều phụ huynh bối rối, xấu hổ nếu chuyện xảy ra ở lớp, và lo con "không có tinh thần thể thao".
Thực ra đây là phản ứng rất phổ biến ở trẻ nhỏ, và nó cho thấy con quan tâm thật sự đến ván cờ. Nhiệm vụ của người lớn không phải là dập tắt cảm xúc đó, mà là giúp con học cách sống cùng nó.
Vì sao trẻ phản ứng mạnh khi thua
Trẻ đặt nhiều cảm xúc vào ván cờ
Với trẻ, một ván cờ không chỉ là trò chơi. Con đã nghĩ, đã cố gắng, đã hy vọng. Khi thua, cảm giác thất vọng đến rất mạnh, trong khi trẻ chưa có đủ kỹ năng để điều chỉnh cảm xúc như người lớn.
Trẻ gắn thua với "mình kém"
Nhiều trẻ hiểu thua một ván nghĩa là "mình dở", thậm chí "mình không được yêu quý". Đặc biệt nếu người lớn xung quanh thường khen con khi thắng và im lặng khi thua, con càng dễ nghĩ như vậy.
Mệt và đói làm mọi thứ tệ hơn
Một ván thua sau giờ học mệt mỏi, lúc sắp đến bữa tối, dễ gây phản ứng mạnh hơn nhiều so với cùng ván thua đó vào buổi sáng cuối tuần. Đôi khi vấn đề không nằm ở ván cờ.
Ngay lúc con đang giận hoặc khóc
Đừng giảng đạo lý ngay
Lúc con đang khóc không phải lúc để nói "thua là chuyện bình thường, con phải học cách chấp nhận". Con chưa nghe được. Hãy chờ cảm xúc lắng xuống.
Gọi tên cảm xúc của con
Một câu đơn giản như "con buồn vì đã cố gắng mà vẫn thua, đúng không?" giúp con cảm thấy được hiểu. Khi được gọi tên, cảm xúc thường dịu đi nhanh hơn.
Đặt giới hạn cho hành vi, không cho cảm xúc
Con được phép buồn, được phép khóc. Nhưng không được ném quân, không được đánh bạn. Có thể nói rõ: "Con buồn là được. Nhưng mình không ném quân cờ. Con muốn ngồi với mẹ một chút không?"
Cho con nghỉ
Không cần ép con chơi tiếp hay bắt tay ngay. Để con ra chỗ khác vài phút. Khi con bình tĩnh lại, hãy cùng con xếp lại quân cờ.
Sau khi con đã bình tĩnh
Cùng xem lại ván một cách nhẹ nhàng
Khi con đã ổn, có thể hỏi: "Con có muốn xem lại xem mình bị ăn quân Xe ở đâu không?". Nếu con không muốn, để lần sau. Nếu con đồng ý, hãy tìm một chỗ con có thể làm khác đi, không liệt kê hết lỗi.
Kể về những lần người lớn thua
Trẻ thường nghĩ người lớn không bao giờ thua. Kể cho con nghe bố đã thua ông bao nhiêu ván hồi nhỏ, hay chuyện người chơi giỏi nhất cũng thua thường xuyên, giúp con thấy thua là một phần tự nhiên của cờ.
Khen điều con làm tốt trong ván
Dù thua, gần như ván nào con cũng có nước đi hay. "Nước con nhảy Mã ra giữa lúc đầu ván rất đẹp" giúp con thấy mình vẫn có tiến bộ.
Dạy con thua đẹp theo thời gian
Chấp nhận thua là một kỹ năng, và như mọi kỹ năng, nó cần luyện tập dần dần.
Tập bắt tay và nói "ván hay"
Biến việc bắt tay sau ván thành thói quen, bất kể thắng hay thua. Ban đầu con có thể làm miễn cưỡng, dần dần nó thành tự nhiên.
Chơi nhiều ván ngắn thay vì một ván dài
Khi chơi nhiều ván ngắn, một ván thua không còn quá nặng nề vì ngay sau đó là ván mới. Con học được rằng thua một ván không phải là kết thúc.
Để con thắng và thua xen kẽ
Nếu con thua liên tục, hãy điều chỉnh độ khó: chấp quân, chơi với bạn cùng trình độ. Một đứa trẻ thắng khoảng một nửa số ván sẽ dễ chấp nhận thua hơn một đứa trẻ luôn thua.
Làm gương
Khi bố mẹ thua con một ván, hãy cho con thấy cách thua đẹp: "Ôi, con chiếu hay quá, bố không để ý Pháo của con. Ván sau bố phải cẩn thận hơn". Trẻ học từ những gì chúng thấy nhiều hơn những gì chúng nghe.
Khi nào cần lo lắng hơn
Phần lớn trẻ sẽ dần chấp nhận thua tốt hơn khi lớn lên và chơi nhiều hơn. Nhưng nếu phản ứng của con rất dữ dội, kéo dài, xảy ra ở nhiều hoạt động khác chứ không chỉ cờ, hoặc ngày càng tệ hơn theo thời gian, hãy trao đổi với thầy cô hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em để hiểu rõ hơn.
Ở lớp học cờ
Thầy dạy cờ có kinh nghiệm thường đã gặp rất nhiều trường hợp như vậy. Hãy nói với thầy về tính cách của con để thầy ghép con với bạn phù hợp và xử lý nhẹ nhàng khi con thua. Một lớp học tốt không bao giờ chế giễu trẻ vì khóc khi thua. Bài thầy dạy cờ tướng tốt làm gì có thêm những điều nên để ý ở người dạy con.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để con thắng để tránh con khóc không?
Để con thắng một cách có chủ đích bằng cách chấp quân thì tốt, vì con vẫn phải cố gắng. Nhưng cố tình đi sai để con thắng thì không nên, vì con sẽ không học được gì và dần nhận ra mình được nhường.
Con khóc ở lớp khi thua bạn, bố mẹ nên làm gì?
Không nên la mắng con trước mặt bạn bè. Hãy để thầy xử lý tại lớp, sau đó về nhà nói chuyện riêng với con một cách nhẹ nhàng về cảm xúc lúc đó và cách con có thể làm khác lần sau.
Bao lâu thì trẻ hết khóc khi thua?
Mỗi trẻ một khác. Nhiều trẻ cải thiện rõ trong vài tháng khi được đồng hành đúng cách, một số trẻ cần lâu hơn. Tuổi tác cũng giúp: trẻ lớn hơn thường điều chỉnh cảm xúc tốt hơn.
Con không khóc nhưng lặng lẽ không chơi nữa sau khi thua, có sao không?
Đó cũng là một cách phản ứng với thất vọng. Hãy nhẹ nhàng hỏi con cảm thấy thế nào và cho con thời gian. Nếu con tránh cờ hoàn toàn trong thời gian dài, có thể con đang gặp áp lực nào đó cần được lắng nghe.
