Tháng đầu học cờ tướng, hầu hết trẻ đều háo hức. Con kể về quân Pháo nhảy qua đầu quân khác, về Mã bị cản chân, đòi bố chơi cùng mỗi tối. Đến tháng thứ ba, không ít bé bắt đầu lề mề trước giờ học, rồi một ngày nói "con không muốn học cờ nữa".
Chuyện này rất phổ biến và có lý do rõ ràng. Hiểu được lý do giúp phụ huynh và thầy cô điều chỉnh kịp thời, trước khi con bỏ hẳn một môn mà con có thể yêu thích suốt đời.
Vì sao trẻ chán cờ sau vài tháng
Giai đoạn "biết luật nhưng chưa biết chơi"
Sau khi nhớ hết luật, trẻ bước vào giai đoạn khó nhất: biết cách các quân đi, nhưng chưa biết làm gì với chúng. Ván nào cũng thua, không hiểu vì sao thua. Đây là lúc động lực tụt mạnh nhất.
Thua quá nhiều, thắng quá ít
Nếu con liên tục phải đấu với bạn giỏi hơn nhiều, hoặc chơi với người lớn không nhường, con sẽ thua gần như mọi ván. Không ai, kể cả người lớn, giữ được hứng thú khi thua liên tục.
Buổi học toàn nghe giảng
Lớp học mà phần lớn thời gian là thầy giảng trên bảng, trẻ ngồi nghe, sẽ nhanh chóng trở nên nặng nề. Trẻ đến với cờ vì muốn chơi, không phải vì muốn nghe bài giảng.
Áp lực thành tích
Khi bố mẹ hỏi "hôm nay thắng mấy ván", "bao giờ con đi giải", cờ biến từ trò chơi thành nhiệm vụ. Nhiều trẻ bỏ cờ không phải vì ghét cờ mà vì ghét cảm giác phải thắng.
Không có bạn cùng chơi
Học cờ một mình với thầy, về nhà không có ai chơi cùng, trẻ dễ thấy cờ là việc cô đơn.
Bảy cách giữ hứng thú cho con
1. Bảo đảm con thắng khá thường xuyên
Không phải để con tự mãn, mà để con thấy cố gắng có kết quả. Khi chơi ở nhà, bố mẹ có thể chấp quân: bỏ bớt một Xe, một Pháo của mình. Khi con thắng được, giảm dần mức chấp. Ở lớp, hãy hỏi xem con có được ghép với bạn cùng trình độ không.
2. Chơi ván rút gọn
Ván đầy đủ có thể kéo dài và mệt với trẻ nhỏ. Những ván rút gọn như "chỉ Xe và Tốt", "ai ăn hết Tốt trước thắng" ngắn, vui và vẫn rèn kỹ năng. Trẻ có thể chơi năm sáu ván như vậy trong thời gian một ván đầy đủ.
3. Biến bài tập thành thử thách nhỏ
Thay vì "con làm bài tập này đi", hãy nói "bố cá là con không tìm ra nước chiếu hết trong ba lần thử". Trẻ thích được thử thách, miễn là thử thách vừa sức.
4. Khen quá trình, không khen kết quả
"Con nghĩ lâu trước nước đó, hay lắm" có giá trị hơn nhiều so với "con thắng giỏi quá". Khen quá trình giúp con hiểu rằng điều đáng quý là cách con suy nghĩ, không phải chỉ kết quả ván đấu.
5. Cho con có bạn cờ
Một người bạn cùng lớp, một anh chị họ, một ông hàng xóm — có ai đó để chơi cùng ngoài giờ học làm cờ trở thành hoạt động xã hội, không chỉ là bài học. Câu lạc bộ cờ tướng là nơi lý tưởng để tìm bạn cờ.
6. Để con dạy lại
Khi con vừa học một điều mới, hãy nhờ con dạy lại cho bố mẹ hoặc em nhỏ. Được làm "thầy" khiến trẻ rất tự hào và nhớ bài lâu hơn.
7. Cho phép nghỉ ngắn
Nếu con thực sự mệt, cho con nghỉ một hai tuần không làm con mất hết những gì đã học. Nhiều trẻ quay lại sau kỳ nghỉ với hứng thú mới. Ép học trong lúc con chán có thể khiến con bỏ hẳn.
Khi nào nên đổi lớp
Đôi khi vấn đề không nằm ở con mà ở lớp học. Nên cân nhắc đổi lớp khi:
- Con luôn là người yếu nhất hoặc giỏi nhất lớp, không có bạn cùng trình độ.
- Buổi học hầu như chỉ nghe giảng, ít chơi.
- Thầy thường xuyên chê trách hoặc so sánh con với bạn.
- Con có vẻ sợ đi học, không chỉ lười.
Bài dấu hiệu lớp cờ tướng chưa hợp với con có thêm những điều nên để ý.
Khi con thật sự không thích nữa
Có những trẻ, sau khi đã thử nhiều cách, vẫn không thích cờ. Đó là điều bình thường. Không phải trẻ nào cũng hợp với mọi hoạt động. Hãy để con dừng lại mà không cảm thấy mình thất bại, và để ngỏ khả năng quay lại sau này. Bàn cờ tướng trong nhà vẫn ở đó, và nhiều người trở lại với cờ khi đã lớn.
Một tuần gợi ý để giữ nhịp
- Hai buổi học ở lớp hoặc với thầy.
- Hai ba ván ngắn ở nhà với người thân, có chấp quân nếu cần.
- Vài bài tập nhỏ dạng thử thách, mỗi lần năm phút.
- Một lần con được "dạy lại" điều mới học.
Nếu nhà không có ai chơi cùng, con có thể chơi với bàn cờ tướng với máy ở mức phù hợp, hoặc mời bạn chơi online bằng một đường link.
Câu hỏi thường gặp
Con nói chán cờ sau hai tháng, có nên cho nghỉ hẳn không?
Chưa nên quyết định ngay. Hai ba tháng đầu thường là giai đoạn khó nhất vì con biết luật nhưng chưa biết chơi. Thử điều chỉnh: ván ngắn hơn, bạn chơi vừa sức hơn, ít áp lực hơn. Nếu sau một thời gian con vẫn không muốn, lúc đó mới cân nhắc dừng.
Có nên thưởng quà khi con thắng cờ không?
Thưởng quà theo thắng thua dễ khiến con chỉ quan tâm kết quả và buồn nhiều hơn khi thua. Nếu muốn khuyến khích, hãy ghi nhận sự chăm chỉ, như học đủ buổi trong tháng, hơn là số ván thắng.
Bố mẹ không biết chơi cờ thì làm sao giữ hứng thú cho con?
Bố mẹ có thể cùng con học luật từ đầu, nhờ con dạy lại, hoặc đơn giản là ngồi xem con chơi và hỏi con giải thích nước đi. Sự quan tâm của bố mẹ quan trọng hơn trình độ cờ.
Chơi cờ trên điện thoại có làm con bớt hứng thú với cờ thật không?
Không nhất thiết. Chơi trên điện thoại giúp con có thêm cơ hội luyện tập. Chỉ cần giữ thời lượng hợp lý và vẫn có những ván chơi trực tiếp với người thật để con giữ được niềm vui giao lưu.
