Con đi học cờ tướng về, hào hứng kể về nước Pháo, về con Mã bị cản chân, về bạn này thua bạn kia. Bố mẹ gật gù nghe, nhưng trong lòng hơi lúng túng: mình không biết chơi cờ, không biết con nói đúng hay sai, không biết giúp con thế nào. Nhiều phụ huynh vì thế đứng ngoài hẳn chuyện học cờ của con, nghĩ rằng "đó là việc của thầy".
Tin tốt là: bố mẹ không cần biết chơi cờ vẫn có thể đồng hành với con rất tốt. Thậm chí, nhiều điều quan trọng nhất trong việc con học cờ không liên quan gì tới trình độ cờ của bố mẹ.
Việc 1: Hỏi đúng câu
Câu hỏi của bố mẹ sau buổi học cho con biết bố mẹ quan tâm điều gì. So sánh:
- "Hôm nay con thắng mấy ván?" — con hiểu rằng bố mẹ quan tâm kết quả.
- "Hôm nay con học được gì mới?" — con hiểu rằng bố mẹ quan tâm việc học.
- "Con thích nước nào nhất hôm nay? Kể bố nghe đi." — con được dịp giải thích, và giải thích là cách học rất tốt.
Bố mẹ không cần hiểu hết câu trả lời. Chỉ cần lắng nghe, hỏi thêm "rồi sao nữa?", "sao con nghĩ ra được?". Con sẽ nói mãi không thôi.
Việc 2: Nhờ con dạy mình
Đây là cách đồng hành hiệu quả nhất cho bố mẹ không biết cờ. Hãy nói: "Con dạy mẹ chơi cờ đi."
Khi con dạy bố mẹ:
- Con phải nhớ lại luật và nói cho rõ ràng — dạy người khác là cách học chắc nhất.
- Con thấy mình giỏi, có giá trị, được tin tưởng.
- Bố mẹ và con có thời gian vui vẻ bên nhau.
- Bố mẹ dần biết chơi thật, và có thể trở thành bạn cờ của con.
Mẹo: hãy là một "học trò" thật sự. Hỏi những câu ngây thơ, cố tình đi sai luật để con sửa, và thua vui vẻ.
Việc 3: Tạo nếp chơi đều đặn
Tiến bộ trong cờ đến từ sự đều đặn, không phải từ những buổi dài hiếm hoi. Bố mẹ giúp được bằng cách:
- Dành một khung giờ cố định — mười lăm, hai mươi phút sau bữa tối — để con chơi cờ hoặc giải bài đố.
- Tìm bạn chơi cho con: ông bà, anh chị em họ, con của hàng xóm.
- Cho con chơi với máy ở mức phù hợp trên trang chơi cờ tướng khi không có ai chơi cùng — với thời gian giới hạn.
Việc 4: Để ý cảm xúc của con, không để ý kết quả
Bố mẹ không biết ván cờ con chơi hay hay dở, nhưng bố mẹ biết rất rõ con vui hay buồn, hào hứng hay mệt mỏi. Đó mới là thứ quan trọng:
- Con về nhà mặt tươi, kể chuyện luôn miệng — tốt.
- Con về nhà im lặng, ủ rũ — hỏi nhẹ nhàng, lắng nghe, đừng vội khuyên.
- Con khóc vì thua — ôm con, nói rằng ai chơi cờ cũng thua, kể cả người giỏi nhất.
Xem thêm trẻ nóng tính khi thua cờ và khi con muốn bỏ cờ tướng.
Việc 5: Giữ liên lạc với thầy dạy
Bố mẹ không cần đánh giá chuyên môn của con, vì đã có thầy. Nhưng bố mẹ nên:
- Hỏi thầy định kỳ: con đang học phần nào, con cần luyện thêm gì ở nhà.
- Kể với thầy những điều bố mẹ quan sát ở nhà: con có hứng thú không, con có gặp khó khăn gì.
- Hỏi thầy cách hỗ trợ: có bài tập nào con làm ở nhà được không.
Một người thầy tốt luôn trân trọng thông tin từ gia đình. Xem thêm cách chọn lớp cờ tướng.
Việc 6: Làm gương về thái độ
Con học được cách đối mặt với thắng thua qua cách bố mẹ phản ứng — trong cờ lẫn trong đời sống:
- Khi bố mẹ thua con một ván, hãy cười và chúc mừng con, đừng giả vờ thua rồi làm quá lên.
- Khi bố mẹ gặp thất bại trong công việc, con thấy bố mẹ xử lý bình tĩnh.
- Khi xem một trận đấu thể thao, bố mẹ tôn trọng cả đội thua.
Những điều bố mẹ nên tránh
- Tránh so sánh con với bạn khác: "Sao bạn A lên lớp trên rồi mà con chưa?"
- Tránh hứa thưởng theo kết quả: "Thắng giải này mẹ mua đồ chơi" dễ biến cờ thành áp lực.
- Tránh nhắc nước khi con thi đấu — kể cả khi bố mẹ đã biết chơi.
- Tránh ép con luyện khi con mệt hoặc không muốn.
Bố mẹ có nên tự học cờ không?
Không bắt buộc, nhưng rất nên nếu có thời gian. Học từ con là cách vui nhất. Ngoài ra bố mẹ có thể:
- Chơi với máy ở mức dễ nhất vài ván mỗi tuần.
- Đọc các bài giới thiệu luật cờ tướng cơ bản.
- Tham gia các buổi giao lưu phụ huynh — học sinh ở lớp của con nếu có.
Khi bố mẹ biết chơi dù chỉ ở mức cơ bản, bàn cờ trở thành một không gian chung của gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không biết chơi thì có nên cho con học cờ không?
Có. Con học cờ với thầy, và bố mẹ đồng hành bằng sự quan tâm, lắng nghe, tạo nếp chơi đều đặn — những việc không cần biết chơi cờ.
Con muốn bố mẹ chơi cùng mà bố mẹ không biết thì làm sao?
Nhờ con dạy. Đây là cơ hội tuyệt vời để con ôn lại luật và để hai bên có thời gian vui vẻ cùng nhau.
Làm sao biết con có tiến bộ khi bố mẹ không hiểu cờ?
Hỏi thầy định kỳ, và quan sát thái độ của con: con có hứng thú, có tự giác chơi, có bình tĩnh hơn khi thua. Đó là những dấu hiệu tốt.
Có nên thuê người dạy cờ riêng tại nhà vì bố mẹ không kèm được?
Không bắt buộc. Lớp học chung cộng với việc chơi ở nhà thường là đủ. Xem học nhóm hay kèm riêng để cân nhắc.
Con học cờ online, bố mẹ cần để ý gì?
Giới hạn thời gian, chọn nơi chơi không có chat với người lạ, không có điểm số gây áp lực, và thỉnh thoảng ngồi cạnh xem con chơi.
