Phụ huynh đưa con đến lớp cờ tướng thường chỉ thấy lúc bắt đầu và lúc kết thúc. Người lớn tự đi học thì chỉ biết lớp của mình. Vậy một buổi học cờ tướng tốt thật sự trông như thế nào? Có khuôn mẫu nào giúp nhận ra buổi học hiệu quả không?
Mỗi thầy có phong cách riêng, nhưng những buổi học hiệu quả thường có chung một cấu trúc gồm năm phần. Bài này mô tả từng phần, lý do của nó, và thời lượng gợi ý.
Năm phần của một buổi học tốt
Phần 1: Khởi động và ôn bài cũ
Thời lượng gợi ý: năm đến mười phút.
Buổi học bắt đầu bằng vài bài tập ngắn ôn lại nội dung buổi trước. Với trẻ em, có thể là một trò chơi nhanh như "Pháo tìm ngòi" hay "Ai cản chân Mã". Với người lớn, có thể là hai ba bài chiếu bí liên quan đến buổi trước.
Vì sao cần: ôn lại giúp củng cố trí nhớ, và giúp thầy biết học viên đã nắm bài cũ chưa trước khi đi tiếp. Phần khởi động nhẹ cũng giúp học viên chuyển từ hoạt động khác sang trạng thái tập trung.
Phần 2: Nội dung mới
Thời lượng gợi ý: mười đến mười lăm phút.
Thầy giới thiệu một chủ đề mới: một quân, một luật, một mẫu chiếu bí, một ý tưởng khai cuộc. Phần này ngắn và tập trung vào một điều. Thầy tốt thường hỏi học viên nhiều hơn là giảng liên tục.
Vì sao ngắn: khả năng tập trung nghe giảng có hạn, nhất là với trẻ em. Một ý tưởng được hiểu rõ có giá trị hơn năm ý tưởng nghe lướt qua.
Phần 3: Thực hành có hướng dẫn
Thời lượng gợi ý: mười đến mười lăm phút.
Học viên làm bài tập hoặc chơi những thế cờ áp dụng ngay nội dung vừa học. Thầy đi quanh các bàn, xem từng người làm, gợi ý khi cần.
Vì sao cần: kiến thức chỉ trở thành kỹ năng khi được áp dụng. Thực hành ngay sau khi học giúp học viên nhớ và hiểu sâu hơn.
Phần 4: Chơi ván
Thời lượng gợi ý: mười lăm đến hai mươi lăm phút.
Học viên chơi với nhau, thường theo cặp cùng trình độ. Đây là phần học viên, đặc biệt trẻ em, thích nhất. Thầy quan sát các ván, ghi nhận những tình huống thú vị để thảo luận.
Vì sao quan trọng: cờ là trò chơi. Không có phần chơi, học viên nhanh chán và không có cơ hội áp dụng tổng hợp những gì đã học.
Phần 5: Xem lại và tổng kết
Thời lượng gợi ý: năm đến mười phút.
Thầy chọn một hai tình huống từ các ván vừa chơi để cả lớp cùng xem: một nước hay, một lỗi phổ biến. Kết thúc bằng việc nhắc lại điều quan trọng nhất của buổi học và giao bài về nhà nếu có.
Vì sao cần: xem lại ván giúp học viên học từ chính trải nghiệm vừa có. Tổng kết giúp mọi người nhớ bài học chính khi ra về.
Thời lượng theo đối tượng
Trẻ dưới bảy tuổi
Buổi học khoảng bốn mươi lăm đến sáu mươi phút, với phần giảng rất ngắn, nhiều trò chơi và thời gian chơi. Có thể có giờ nghỉ ngắn giữa buổi.
Trẻ từ tám đến mười hai tuổi
Buổi học khoảng sáu mươi đến chín mươi phút, cấu trúc năm phần như trên.
Người lớn
Buổi học có thể dài hơn, phần xem lại ván thường chiếm nhiều thời gian hơn vì người lớn có khả năng phân tích tốt.
Một ví dụ buổi học về quân Pháo
Để thấy năm phần gắn với nhau thế nào, hãy xem một buổi học cho trẻ tám chín tuổi với chủ đề Pháo:
- Khởi động: các em giải nhanh ba bài "quân nào đang bị Mã đe doạ" từ buổi trước.
- Nội dung mới: thầy bày một thế và hỏi "Pháo này ăn được quân nào?". Các em đếm ngòi, phát hiện Pháo ăn được quân ở xa nhưng không ăn được quân ngay trước mặt.
- Thực hành: mỗi cặp nhận vài thế cờ, tìm tất cả quân Pháo có thể ăn và những quân đang bị Pháo đối phương nhắm tới.
- Chơi ván: các em chơi ván đầy đủ, thầy nhắc riêng từng bàn để ý Pháo có ngòi.
- Tổng kết: thầy chọn một ván có em bị mất Xe vì quên ngòi của Pháo, cả lớp cùng tìm lại nước sai.
Chủ đề chỉ có một, nhưng các em gặp lại nó năm lần theo năm cách khác nhau.
Những buổi học chưa hiệu quả thường thiếu gì
- Không có phần chơi: cả buổi nghe giảng và làm bài trên giấy.
- Không có xem lại: chơi xong ra về, không ai giải thích gì.
- Nội dung quá nhiều: một buổi học năm sáu chủ đề khác nhau.
- Không ôn bài cũ: mỗi buổi một nội dung mới, không liên kết với nhau.
Phụ huynh nhận ra buổi học tốt thế nào
Không cần ngồi xem cả buổi, bạn có thể nhận ra qua:
- Con kể được một điều cụ thể đã học.
- Con kể về ván đã chơi với bạn.
- Con nhắc đến lời nhận xét của thầy về ván của mình.
- Con mong chờ buổi học sau.
Nếu có cơ hội xem một buổi học thử, hãy đối chiếu với năm phần ở trên. Bài cách chọn lớp cờ tướng có thêm những điều nên quan sát.
Áp dụng cho việc dạy con ở nhà
Cấu trúc năm phần cũng dùng được khi bố mẹ dạy con ở nhà, chỉ cần rút ngắn: vài phút ôn, vài phút học điều mới, một trò chơi áp dụng, một ván ngắn, và vài câu hỏi cuối buổi. Xem thêm bài dạy con chơi cờ tướng tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có phải buổi học nào cũng phải đủ năm phần?
Không bắt buộc cứng nhắc. Có buổi thầy dành nhiều thời gian hơn cho chơi, có buổi cho xem lại ván. Nhưng qua nhiều buổi, cả năm phần đều nên xuất hiện đều đặn.
Buổi học có cần giao bài về nhà không?
Nên có, nhưng nhẹ nhàng. Vài bài tập ngắn hoặc gợi ý chơi một hai ván ở nhà là đủ. Bài về nhà quá nhiều dễ làm trẻ chán.
Lớp đông thì thầy có kịp xem lại ván của từng người không?
Khó xem hết trong một buổi. Thầy tốt thường luân phiên, mỗi buổi xem kỹ vài học viên, và chọn tình huống chung để cả lớp cùng học.
Học viên nên làm gì để buổi học hiệu quả hơn?
Đến đúng giờ, làm bài cũ, mạnh dạn hỏi khi chưa hiểu, và khi chơi thì chơi nghiêm túc, không vội vàng. Với người lớn, mang theo ván đã chơi để thầy xem.
